`Bedrijf is kerk van 21ste eeuw'

Vier `heren op leeftijd' bogen zich op verzoek van het kabinet over de Economie van de 21-ste eeuw. Hun conclusie: Nederland moet kantelen, het ministerie van Economische Zaken voorop.

De bv Nederland is dood. Leve de maatschap Nederland! Welkom in de economie van de nieuwe eeuw, waar burgers en bedrijven zich verenigen in nieuwe, platte netwerken. En waar in plaats van een hiërarchische, door overheid en poldermodel gereguleerde economie langzaam maar zeker een `reputatie-economie' ontstaat.

De individuele burger rekent er het bedrijfsleven af op zijn prestaties. De tucht van de markt overheerst in deze `netwerk-economie' waarin `maten' belangrijker zijn dan `bazen'.

Terwijl de sociale partners gisteren bij het voorjaarsoverleg met man en macht probeerden het poldermodel in stand te houden, legden vier `heren op leeftijd' in de nabijgelegen Haagse Schouwburg de bijl aan de wortels van dit typisch Nederlandse overlegmodel. Pieter Winsemius (McKinsey), Frans Leijnse (HBO-raad), Leendert van Driel (Gilde Investments) en Karel Vuursteen (Heineken) bogen zich op verzoek van minister Jorritsma (Economische Zaken) over de Economie van de 21-ste Eeuw, door EZ kortweg `E21E' gedoopt. Begin dit jaar presenteerde minsiter Jorritsma van Economische Zaken er zelf al een notitie over, waarin zij constateerde dat de maatschappij van de nieuwe eeuw een nieuwe overheid nodig heeft, een denk-tank die vooral faciliteert – en minder intervenieert.

Het viertal, door Jorritsma `masterminds' genoemd, kwam gisteren ook met een rapport. Zij vinden dat er meer markt, meer eigen verantwoordelijkheid en minder overheid moet komen, ook in zorg en onderwijs. Winsemius constateerde verheugd dat ,,er al een omslag zichtbaar'' was in het onderwijs. ,,Kiezen is tegenwoordig mogelijk, door het kwaliteitsverschil tussen de instellingen.''

Belangrijke begrippen in de `maatschap Nederland' – een term van Claudia Zuiderwijk, directeur van Pink Roccade – zijn volgens de vier `horizontalisering' en `kanteling'.

Door uitdijende netwerken wordt Nederland platter en opener. Dat vergt een omslag in het denken van bedrijven, ministeries en ,,het maatschappelijk middenveld'', aldus Winsemius. En dat betekent weer dat Nederland moet `kantelen'. De traditionele, verticale structuur moet plaats maken voor een platte, horizontale netwerk-maatschappij.

De grootste trend van dit moment is volgens de vier `masterminds' de individualisering. Minister Jorritsma, die het lijvige rapport in ontvangst nam, reageerde verbaasd op deze constatering. ,,Eerlijk gezegd dacht ik dat de ict en de globalisering een grotere rol speelden in de nieuwe economie'', zei ze.

Pieter Winsemius: ,,De ict is de turbo op de trend. De globalisering maakt het complexer. Maar de indivualisering is de drijvende factor achter de veranderingen in de maatschappij. Zélf willen kiezen, met behoud van een aantal fundamentele zekerheden, dat typeert de hedendaagse, calculerende burger.''

Zuiderwijk van Pink Roccade: ,,Bedrijven zijn de nieuwe kerken. Werknemers verwachten zingeving, een `community', een sociaal netwerk. Het enige wat wij ze niet kunnen bieden is een hiernamaals.''

RAPPORT E21E via www.nrc.nl/Doc