Speuren naar een zigeunertje

Hij wordt wel eens spottend `de knapenschilder' genoemd, of `de Rembrandt voor het volk'. Zijn portretten van huilende kindertjes hangen in huiskamers over heel de wereld, maar over de schilder zelf is nagenoeg niets bekend. In de aflevering van Waskracht! die vanavond wordt uitgezonden, gaan programmamakers Jorien van Nes en Bahram Sadeghi op zoek naar de herkomst van het Huilende Zigeunerjongetje, het kitsch-schilderij dat inmiddels als campfenomeen door het leven gaat.

Hun zoektocht voert langs rommelmarkten en antiekzaken, waar voor enkele tientjes reproducties van het zigeunerjongetje worden aangeschaft. Ze plaatsen een advertentie in de krant om in contact te komen met eigenaren van de originele schilderijen. En ze schakelen zelfs een spiritueel medium in om meer te weten te komen over de achtergronden van de schilder en zijn werk.

De werkwijze van Van Nes en Sadeghi is omslachtig – wanneer je een half uurtje op internet zoekt, kom je al snel achter de naam van de schilder – maar levert wel leuke televisie op. Zo beweert het medium met serieuze blik dat het jongetje op het schilderij in armoede heeft geleefd, en dat hij in zijn aura `puur, diep ongeluk' voelt. Een geraadpleegde iconoloog heeft echter onmiddellijk door dat de tranen een toevoeging zijn, en dat de uitdrukking op de gezichtjes helemaal niet verdrietig is.

Halverwege de documentaire krijgt Sadeghi een verlossend telefoontje van een echtpaar dat 25 jaar geleden zijn kinderen heeft laten portretteren door de `knapenschilder'. Zij weten te vertellen dat zijn naam J. Bragolin is en dat hij in Venetië woonde. Ontmoet hebben ze hem niet. ,,De kunstenaar wilde nooit in het daglicht zijn'', zegt de echtgenote en draagt zo haar steentje bij aan de mystificatie van de schilder.

Wanneer de programmamakers vervolgens naar Venetië reizen en daar met een neef en een dochter van de inmiddels overleden Bragolin spreken, blijkt de realiteit een stuk minder romantisch. De schilder werd in 1929 al in het eerste jaar van de academie geschopt vanwege gebrek aan talent. De kinderportretjes schilderde hij uit puur commerciële overwegingen; zelf vond hij ze zo slecht dat hij zijn eigen naam er niet onder durfde te zetten. Bragolin is een pseudoniem van Bruno Amadio, een schilder die gespecialiseerd was in stillevens.

Bahram Sadeghi kan zijn teleurstelling maar moeilijk verbergen. ,,Zoals het wel vaker gaat met de grote talenten der aarde, werd ook Amadio's kunst niet begrepen'', zegt hij aan het eind van zijn programma, zonder een greintje ironie. Even worden we als kijker op het verkeerde been gezet. Zou hij het schilderij van het Huilende Zigeunerjongetje dan toch echt mooi gevonden hebben?

Waskracht!, VPRO, Ned.3, 20.00-20.30u.