Overheid draagt met CAO's bij aan inflatie

De ene minister wil werknemers vandaag overhalen tot loonmatiging, de andere geeft het Onderwijs een flinke loonsverhoging en levert daarmee een bijdrage aan de inflatie.

Vanmiddag om half twee schoven de kopstukken van het poldermodel hun stoelen aan in het SER-gebouw in Den Haag. Op de agenda: het traditionele Voorjaarsoverleg tussen de sociale partners over de arbeidsmarkt, de CAO's en de lonen. De standpunten zijn duidelijk: werkgevers, gesteund door de overheid, bepleiten loonmatiging. De werknemers, `gesteund' door de inflatie, bepleiten een loonsverhoging van minimaal 4 procent.

De gesprekken tussen de sociale partners verlopen in een gespannen sfeer. De werkgevers, onder aanvoering van VNO-NCW-voorzitter Jacques Schraven, hebben laten weten dat ,,alle seinen op oranje staan''. De groei van de Nederlandse economie staat op het punt te stagneren, waarschuwen de werkgevers. De vakbonden verwijzen op hun beurt naar de exorbitante stijgingen van de salarissen van bestuurders van multinationals (tot 13 procent, zo bleek uit verschillende recente onderzoeken) en laten daarnaast niet na te hameren op in ieder geval koopkrachtbehoud.

De overheid (minister Vermeend van Sociale Zaken praat vandaag mee met de werkgevers en werknemers) heeft er de laatste weken geen twijfel over laten bestaan. Loonmatiging moet, is de simpele vertaling van een ingewikkeld economisch samenspel van lonen, inflatie en arbeidsproductiviteit. Maar een loonmatiging met de mond belijden is wat anders dan hem zelf ook hanteren, bleek vrijdag.

Want drie dagen geleden werd met algehele instemming van overheid en vakbonden een nieuwe onderwijs-CAO afgesloten. In totaal wordt voor 2,3 miljard gulden geïnvesteerd in het primair, het voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs. Het merendeel, 1,3 miljard, gaat naar salarisverbetering en de opbouw van een dertiende maand. De rest, ongeveer een miljard, is gaan zitten in wat in Den Haag ,,arbeidsmarktknelpunten en effectief arbeidsmarktbeleid'' heet.

Op zich zou de extra investering in het onderwijs geen enkel effect op de inflatie hoeven hebben. Immers, het geld dat `extra' is uitgetrokken voor het onderwijs, is elders op de begroting `overgebleven' en was dus al meegeteld in het totaal aan uitgaven voor volgend jaar. Maar al wordt niet méér geld besteed, hoe je het doet maakt ook uit: geld voor een hoger salaris heeft nu eenmaal een groter effect op de inflatie dan geld voor bijvoorbeeld de aankoop van een vliegtuig. Een woordvoerder van het Centraal Planbureau (CPB): ,,Veel extra geld in de lonen heeft een klein inflatieopdrijvend effect, zeker als er weinig wordt gedaan aan de uitbreiding van het arbeidsaanbod.''

Opmerkelijk is verder dat de onderwijs-CAO een lange looptijd heeft. Afgesproken is de CAO tot februari 2003 door te laten lopen. Voorzitter Schraven van VNO-NCW waarschuwde vrijdag in een interview met deze krant nog voor dergelijke langjarige afspraken. Ze zouden de flexibiliteit van de economie, en daarmee het vermogen om neerwaartse cirkels te doorbreken, ernstig aantasten.

In de onderwijs-CAO is tevens afgesproken een `automatische compensator' in de te bouwen in de vorm van de zogenoemde MEV-clausule (naar de Macro Economische Verkenning, de CPB-rapportage die met Prinsjesdag gepresenteerd wordt). Die clausule houdt in dat als de inflatie en de lonen in de marktsector hoger zijn dan ten tijde van het afsluiten van de CAO was voorzien, de lonen in het onderwijs automatisch opgehoogd worden. In de nieuwe onderwijs-CAO is op basis daarvan een loonsverhoging van 1,25 procent voor 2002 opgenomen.

In tijden van toenemende angst voor een loon-prijsspiraal en een premier die keer op keer waarschuwt voor ,,het haasje-over-effect'' lijkt zo'n automatische aanjager van extra geld onlogisch. Immers, hogere lonen leiden tot meer consumptie, hetgeen weer kan leiden tot hogere inflatie, die dankzij de MEV-clausule weer aanleiding is de lonen te verhogen.

Bronnen binnen het ministerie van Financiën melden dan ook dat het niet wenselijk is dat alle CAO's een dusdanig lange looptijd hebben. En ook het gebruik van de MEV-clausule kent zijn risico's. Maar, zo zeggen dezelfde bronnen: ,,Het onderwijs is een achterstandssector, daar was een inhaalslag nodig.''

ONDERWIJS-CAO: via www.nrc.nl/Doc