Gotenburgs waterkanon in museum

De Eurotop in Gotenburg werd overschaduwd door ernstige ongeregeldheden bij demonstraties waar de politie geen raad mee wist.

De Eurotop in Gotenburg van eind vorige week gaat misschien de geschiedenis in als de eerste Europese conferentie waarbij een dodelijk slachtoffer is gevallen. Vrijdagavond raakten door politiekogels drie demonstranten gewond, van wie er een nog in levensgevaar verkeert.

De rellen waren misschien minder uit de hand gelopen als de politie meer mankracht had gehad, zei de hoofdcommissaris van de Zweedse politie, Stein Heckscher. De suggestie dat de politie waterkanonnen en traangas had moeten gebruiken om de massale demonstraties in de hand te houden, wees hij resoluut van de hand. ,,Traangas werkt niet in dichtbevolkte gebieden. Het gaat ook in ventilatiesystemen van gebouwen, en agenten moeten maskers dragen die hun hinderen in hun werk. Voor waterkanonnen heb je pijpleidingen nodig. Daar kun je niets mee als de straat geblokkeerd is met omgegooide auto's en andere obstakels.''

Maandenlang is de Zweedse politie beziggeweest om de top in Gotenburg voor te bereiden. Er waren 4.000 agenten ingezet (een kwart van de Zweedse politiemacht), die vooraf overleg pleegden met de 65 protestbewegingen die hadden aangekondigd dat ze wilden gaan demonstreren tegen de ,,verderfelijke politiek'' van de EU-leiders en de Amerikaanse president Bush, die ook naar Gotenburg zou komen.

De politie was in Nice geweest, op de vorige grote EU-top in december, om ervaring op te doen met crowd control op grote schaal. Ook in Nice kwam het tot rellen. Maar de harde methodes die de Franse politie op de betogers losliet, sterkten de Zweden in de overtuiging dat het in Gotenburg anders moest.

In Zweden is het ondenkbaar dat agenten demonstranten hardhandig te lijf gaan. Dialoog en begrip regeren hier al decennialang het politie-optreden. In het land waar je zes maanden de cel in gaat als je een hond schopt, bestaat volgens een politieman maar één waterkanon – ,,en dat staat sinds 1965 in het museum''.

De politie van Gotenburg bood de demonstranten 10.000 slaapplaatsen in scholen en gaf ze gratis maaltijden. Ook beloofde ze de organisaties – zoals de Falun Gong, Greenpeace, Palestina-comités en Attac, een groep die ijvert voor een belasting op speculatieve investeringen – dat de agenten hun wapens onder de jas zouden houden als de demonstranten zich netjes gedroegen.

Woensdag, op de dag voor de topontmoeting tussen president Bush en de EU-leiders, sprak de Zweedse premier Persson uitvoerig met vertegenwoordigers van deze groepen. Tot grote consternatie van zijn EU-collega's wilde hij dat zij hetzelfde deden. Maar de politie had geen strategie voor de ongeveer duizend jonge hooligans, die zelfs uit naburige landen kwamen om amok te maken. [Vervolg GOTENBURG: pagina 5]

GOTENBURG

Tussen wapenstok en pistool zat niets

[Vervolg van pagina 1] Zweden, dat net is toegetreden tot het Schengen-verdrag, overwoog niet eens voor amokmakers de grenzen tijdelijk te sluiten, zoals Nederland en België tijdens het EK voetbal in 2000 deden. Toen die vrijdag met keien en cafémeubilair begonnen te smijten, hadden de agenten geen verweer. Politiepaarden sloegen hinnikend op de vlucht.

Met plastic schilden konden de agenten slechts voorkomen dat ze zelf gewond raakten. Het enige middel wat zij hadden om de oproerkraaiers weg te drijven, waren wapenstokken. Maar de stenenregen was zo heftig dat de agenten liever op afstand bleven dan naar de demonstranten te rennen om ze een mep te verkopen. Dus vernielden de hooligans in betrekkelijke rust alle winkels, banken en café's die ze op hun weg vonden. Toen stormden ze op de politie af. Die had maar één laatste redmiddel: pistolen. In de korte schietpartij die vrijdagavond ontstond, raakten drie mensen door politiekogels gewond. Een verkeert er nog in levensgevaar.

Voor vele niet-Zweden die het weekeinde in Gotenburg waren, was de logica helder: als de politie traangas en waterkanonnen had gehad, had zij de betogers het centrum uit kunnen drijven, was er minder vernieling geweest en hadden de agenten hun pistolen waarschijnlijk niet hoeven te gebruiken. ,,De politie stond meteen met de rug tegen de muur'', zei een Belgische politiefunctionaris die in Gotenburg inspiratie opdeed voor de grote EU-top in Brussel, in december. ,,Ze konden niet anders dan schieten.''

Maar de Zweden zien het anders. Toen politiecommissaris Heckscher zaterdag de verzamelde pers te woord stond, kreeg hij van Zweedse journalisten enkel de vraag of dit nu nodig was geweest. ,,Het was zelfbescherming'', zei hij gedecideerd. En: ,,De hooligans zijn de schuld, niet de politie. Ik vind dat wij onder de omstandigheden fabuleus goed gehandeld hebben.''

Ook premier Persson verdedigt de politie en legt de schuld bij de hooligans: ,,Tegen dit type geweld kun je niets beginnen. Dit zijn mensen die het democratische proces willen vernietigen. We hebben het gezien in Praag, in Seattle, in Nice. En we zullen het wéér zien.'' Hij en zijn Europese collega's zullen daarom overleg beginnen over de vraag hoe ze dit soort gewelddadige betogingen in de toekomst kunnen voorkomen.

HOOFDARTIKEL: pagina 7