EO Jongerendag: van bijbelstudie tot partytime

Meer dan 32.000 bezoekers kwamen zaterdag in de Amsterdam Arena naar de EO jongerendag. Met de modernste communicatiemiddelen slagen de organisatoren erin jongeren bij een traditionele club te houden. Maar hoe traditioneel blijft een club die zulke moderne middelen hanteert?

Als het op kleding aankomt, houdt de Amerikaanse zangeres Stacie Orrico, een vijftienjarige schoonheid van het type Jennifer López, van stuff that's cool. Haar tournee met de wereldberoemde R&B-formatie Destiny's Child (drie sexy zangeressen in bikini-achtige creaties) was ,,geweldig''. Maar, waarschuwt de jonge diva: ,,Wat van buiten mooi is, beklijft niet. Het enige dat blijft, is de relatie met Christus.''

De jonge artieste, die zaterdag optrad tijdens de 27ste EO jongerendag, had de paradox van de nieuwe strategie van de Evangelische Omroep niet beter kunnen illustreren: zij verleidt om te waarschuwen tegen verleiding.

De Amsterdam Arena stroomde vol met 32.000 jongens en meisjes tussen de 15 en de 25 jaar. Niet om een dagje te bidden met Henk Binnendijk, zoals vroeger, maar om een groot, ultra-modern feest bij te wonen dat als spektakel niet onder doet voor de uitreiking van de MTV-Awards.

In een tijd van ontkerkelijking weet geen andere omroep zoveel jongeren aan zich te binden en op de been te krijgen als de EO. Het geheim is de moderne verpakking van de oude boodschap. ,,God houdt van feesten'', zegt Jan-Willem Bosman (34), sinds twee jaar hoofd jeugd en internet bij de Evangelische Omroep. Hij draagt een modern v-hals truitje met een sportief ritsjasje en jeans en werkte eerder voor wereldse bedrijven als IBM, Baan en KPN. Bosman: Wij beginnen met: geloven is te gek. Je mag hartstikke veel lol hebben. Pas daarna komen de problemen en dilemma's.''

Bosman komt uit een gereformeerd milieu in Zuid-Holland en is vader van vier kinderen. De kerk spreekt niet de taal van de jongeren, weet hij. Het moet ,,leuker, attractiever en spannender''. Hij haalt inspiratie uit Amerika, waar de kerk Willow Creek in Chicago en de organisatie Christianity Today succesvol zijn in het toegankelijk maken van het evangelie. Bosman: ,,Zij luisteren niet alleen maar naar de dominee, maar laten ook theatergroepen en bands spelen in de kerk.'' Onlangs nog is er een EO-delegatie naar Chicago afgereisd.

Marc Dik (33), presentator van het EO-jeugdprogramma `Jong' en eigenaar van een productiekantoor, kreeg toen hij tien jaar geleden bij de omroep begon als diskjockey vrij regelmatig boze telefoontjes van de leiding omdat de muziek `te hard' was. Die telefoontjes, zegt hij, zijn opgehouden. ,,De bands die nu op de jongerendag spelen, waren tien jaar geleden uit den boze. Het decor mag er mooi uitzien, er mogen dansers bij en een lichtshow.''

Dik komt uit het katholieke Brabant, waar zijn vader vanuit een bijbelstudiegroep een evangelische gemeente stichtte. ,,Ik ben gelovig en wil dat graag overbrengen op anderen. Maar ik ben eerst programmamaker en dan pas evangelist.''

Bert Van Leeuwen (41), de knappe, blonde presentator van de jongerendag (,,Ik ben blij! Jullie ook?''), komt uit een gezin van zeven kinderen en is zelf vader van vier kinderen. Zijn ouders waren lid van de Pinkstergemeente. Zeventien jaar geleden kwam hij bij de EO ,,Toen was het nog alsof je een ander mens was als je bij de EO werkte. Dat is gelukkig niet meer zo. Ik ben gelovig, maar heb dezelfde verlangens als iedereen.''

Ad de Boer (54), afkomstig uit een gereformeerd gezin met zeven kinderen en zelf vader van zeven kinderen, vormt met Andries Knevel en Henk Hagoort de leiding van de EO, waar hij sinds 1973 werkt. ,,Wij zijn ons gaan afvragen: waarom zou harde muziek slechter zijn dan zachte? En waarom zou een band slechter zijn dan een harmonium?''

Dankzij de `multi-media aanpak' die Bosman mogelijk maakt, hoefde de afgelopen maanden geen dag voorbij te gaan zonder dat deelnemers aan de grote dag in de Arena werden herinnerd. Op tv presenteerde Bert van Leeuwen `jongerendagjournaals'. Op internet en in het EO Ronduit Magazine werd het thema van de dag: `Open Your Eyes' besproken. Ondertussen kon over de te behandelen onderwerpen ge-SMS't worden met Henk Binnendijk.

Op de dag zelf verschenen op een groot scherm SMS-berichtjes die de jongeren ter plekke verstuurden. ,,Sjon waar zit je?'' Alles in de taal van de jeugd, met veel Engelse woorden, ongebruikelijke spelling en een vrijblijvende toon. Op de website staat bij het hoofdstuk `Bidden wazzdat?' te lezen ,,waarom het duffe woordje bidden eigenlijk mega-interessant'' is. En aan de hand van ,,je scooter'' wordt inzichtelijk gemaakt dat het ondanks het bestaan van God vaak mis gaat op aarde; ,,als hij niet gestolen wordt, wordt hij wel platgereden of gaat hij roesten''.

De leiding van de EO is doordrongen van de noodzaak om mee te gaan met de tijd, zegt Marc Dik. ,,Andries heeft zelf ook kinderen. Hij weet wat hen boeit en wat niet.'' De Boer: ,,Vroeger deed Henk Binnendijk urenlang bijbelstudie. Nu moet hij met korte pakkende toespraakjes de aandacht vasthouden.''

De moderne stijl van de EO-medewerkers contrasteert met hun traditionele geloofsopvatting. Al legt hij het accent ,,liever op wat wél mag dan op wat niet mag'', Bosman zul je niet horen zeggen dat God `alles kan zijn'. Of dat je de bijbel niet letterlijk hoeft te nemen. Nee, God is God, en hij houdt ons in de gaten. Seks voor het huwelijk is ,,schadelijk'', zegt Bosman, net zoals porno schadelijk is. Alcohol mag wel, maar je moet niet dronken worden. Wiet en ecstasy zijn uit den boze. ,,God heeft een handleiding gemaakt. Dat is niet voor niks. Je moet je aan de regels houden, net als in het verkeer.''

Bert van Leeuwen: ,,Ik erger mij aan die houding van: alles moet kunnen. Wat in de bijbel staat, is gewoon het beste voor je.'' Ad de Boer: ,,Seks voor het huwelijk is niet wat God wil. De volledige eenheid bewaar je voor het huwelijk.''

De kern blijft dezelfde, de vorm mag anders, zegt Bosman. Hij gaat op zondag twee keer naar de kerk, net als vroeger. Maar als puber miste hij de zegen van een ,,persoonlijke relatie'' met God, zegt hij. ,,Het geloof werd te zeer gebracht als zeker weten en te weinig als voelen. De boodschap leek vooral: er mag veel niet. Pas later ontdekte ik dat je met God een persoonlijke relatie kunt hebben. Die ervaring wil ik overbrengen.''

Met moderne communicatiemiddelen kan dat, volgens Bosman. ,,Zoals Nationale Nederlanden campagne voert met `wij staan achter Oranje', zetten wij het gevoel neer : God is fantastisch.'' Bosman wil ,,zover mogelijk'' gaan om de aandacht voor het evangelie te vangen. Maar de Backstreet Boys op de jongerendag, dat gaat te ver, vindt hij. ,,De bandjes moeten wel een christelijke boodschap hebben.''

Van huis uit ongelovige jongeren overtuigen, blijft moeilijk. De meeste jongeren die de EO-dag bezoeken hebben een christelijke achtergrond, zo blijkt uit onderzoek. Maar ook met die beperking is het werk effectief, meent G. van Tilloo, godsdienstsocioloog aan de Universiteit van Amsterdam: ,,Rond hun veertiende verliezen veel jongeren hun interesse in godsdienst. De evangelische beweging zorgt dat ze erbij blijven.''

Het geheim van het succes van de jongerendag is dat het kinderen uit (streng-) protestantse milieus het vermaak biedt dat ze thuis vaak ontberen, zegt Lejo Schenk, tot vorig jaar directeur van de IKON, ,,Het is vrolijker dan wat ze thuis meemaken, maar het mag van hun ouders, want het blijft veilig binnen de eigen cultuur.''

De gereformeerde Sanne en Judith (16) uit Waddinxveen volgden afgelopen zaterdag met grote ogen de zang en dans op het podium. ,,Veel spannender dan de kerk'' vinden ze. ,,De sfeer, het samenzijn. We hebben hier maanden naar uitgekeken.'' Ze kregen bij binnenkomst een bonnenboekje in handen gedrukt, met aanbiedingen voor abonnementen, zoals het `christelijk magazine' Kivive, ,,met artikelen over seks, geloof, verliefdheid, drank, je uiterlijk, vriendschap''.

De EO biedt jongerencultuur met een keurmerk. Harde muziek, internet, het mag allemaal want er zit een boodschap in. KRO-directeur Ton Verlind is ,,wel een beetje jaloers'' op de mate waarin de EO de jeugd weet te trekken, zegt hij. ,,Katholieke jongeren krijg je niet zo massaal op de been.'' Waar katholieken in de loop der tijd ,,meer de kleur van de omgeving'' hebben aangenomen, is de geloofsgebonden identiteit in protestantse kring sterker, zegt Verlind. Intensieve brainstormsessies leverden bij de KRO onlangs de begrippen `spiritualiteit', `educatie' en `zorgzaamheid' op als bindmiddel voor de achterban. Hoeveel eenvoudiger is het mission statement van de EO: de verkondiging van de schrift. Het bleek de afgelopen jaren voldoende om 597.500 leden te verzamelen, waarmee de EO de grootste publieke omroep werd. Van Tilloo: ,,Die leden zijn het misschien niet in alles met de omroep eens. Maar in de kern juichen ze toe dat het evangelie wordt verkondigd.''

Het ledental van de EO staat niet in verhouding tot de kijkdichtheid, die vorig jaar slechts 2,7 procent bedroeg. (KRO: 4,9 procent, NOS: 8 procent). Door de nieuwe vorm denkt de EO dat te veranderen. ,,We hijgen de AVRO (3,4 procent) al in de nek'', zegt directielid De Boer. Hij onderstreept dat de verandering alleen ,,vorm en buitenkant'' betreft. ,,De inhoud, de verspreiding van het evangelie blijft dezelfde.'' ,,Vasthouden aan de kern, maar vrij zijn in de vorm'', noemt ook Bosman de nieuwe richting. Maar is vorm wel van inhoud te scheiden?

Ex-IKON directeur Schenk denkt van niet. ,,Ik zie de EO steeds meer de kant van de NCRV opgaan'', zegt hij. ,,Ze stellen meer vragen, geven minder antwoorden en richten zich op een algemener publiek, zegt NCRV-directeur Harry Hemink. ,,Spelen met vuur'' noemt Van Tilloo de nieuwe stijl. ,,Een nieuwe methode krijgt vroeg of laat zijn weerslag op de inhoud.''

Marc Dik liet in zijn programma `Jong' een meisje aan het woord dat een abortus had ondergaan en daar geen spijt van heeft, omdat het niet anders kon. ,,Ik ben er voorstander van om open over die onderwerpen te discussiëren'', zegt hij. Hij heeft al langer het plan om een programma te maken over homoseksualiteit, zegt hij. ,,Tot dusver wilde niemand daar zijn vingers aan branden. Maar ik krijg het gevoel dat het binnenkort gaat lukken.''

Hoewel directeur Ad de Boer ,,in de bijbel geen ruimte ziet voor intieme homoseksuele relaties'' heeft hij onlangs in een column in het EO-blad Visie opgeroepen tot solidariteit met homo's die het slachtoffer zijn van pestcampagnes. ,,Dat had ik dertig jaar geleden niet gedurfd'', geeft hij toe. ,,En daar schaam ik mij voor.'' Homoseksualiteit is geen keuze, zegt De Boer ,,mensen krijgen dat mee.'' Juist als christen moet je homo's aanvaarden, in plaats van ze uit te sluiten, vindt De Boer. Zou Jezus dat niet ook hebben gedaan? Het onderwerp blijkt niet meer zo onbespreekbaar als vroeger.

Bosman vindt de toelaatbaarheid van homoseksualiteit nog altijd ,,een van de moeilijkste vragen die je kunt stellen'', maar zijn grootste zorg ,,is dat homo's vereenzamen omdat ze niet voor hun geaardheid durven uitkomen.'' Het moet in ieder geval ,,bespreekbaar'' worden, vindt Bosman. En: ,,Eén ding is zeker, God houdt van die mensen.''

Van Leeuwen: ,,Als je vrienden of je kinderen homo blijken te zijn, ga je er toch anders naar kijken. We moeten met mensen in gesprek gaan, in plaats van ons te profileren als tegenstander. Dik: ,,Je moet het geloof niet verengen tot een verzameling van verbodjes.'' De Boer: ,,Vroeger schoten we vanuit onze bunkers met kanonnen op de boze buitenwereld. Nu proberen we dichterbij de mensen te komen. Ik hoop, bid en geloof dat het evangelie daardoor niet verwatert.''