De kroeg is nooit meer dezelfde

Het openingsweekend van Terschellings Oerol Festival trok meer dan tienduizend bezoekers en zorgde voor veel uitverkochte voorstellingen – niet alleen op wilde locaties, maar ook op aloude plaatsen.

Cellomuziek klinkt vanaf de hoge duinflank. Een man struikelt omlaag, half zwevend aan de flarden van wat eens een vliegtuigvleugel was. Het is Franse schrijver en piloot Antoine de Saint-Exupéry. Op het Oerol Festival wijdt Compagnie Barrevoet een dichterlijke voorstelling aan de auteur van Le Petit Prince, die, als zwart geklede acteur, met een kraaienveer letters in de lucht schrijft.

De voorstelling heet Asteroide, verwijzend naar het uitspansel vanwaaruit de piloot valt. Barrevoet brengt in surrealistische stijl het verhaal over de eenzaam dolende schrijver op zoek naar de liefde van een vrouw in het rood. Hij komt bizarre wezens tegen, levend in zelfgeschapen waanzin. Die zwarte schrijfpen is een van de beelden die onmiskenbaar met dit theaterfestival zijn verbonden. Het lijkt een toevalligheid, toch is het doordacht. Alsof de voorstelling geschreven is met onzichtbare woorden, die de toeschouwer al kijkend naar de uitvoering leest.

Van oudsher jaagt Oerol toneel naar buiten, ver weg van de winterse schouwburgen. Zelfs komen er makers van literair theater, zoals Peter Drost die in een kom van het bos een toneelbewerking opvoert van Bomans' Erik of het klein insectenboek. Het valscherm van die Franse piloot lijkt hier te zijn neergedaald om, gevouwen en geplooid in talloze vormen, de insektenwereld van slakken, torren, wespen en lichtvleugelige vlinders te verbeelden. De illusie van het theater werkt prachtig. Acteur Drost is in staat met eenvoudige middelen dit gedroomde verhaal op te roepen over de kleine jongen die de insektenwereld ondergaat als een inwijding in de geheimen van het leven. Het slakkenhuis waarin hij logeert is een burcht vol dreigende gangen en kamers.

Drost is zowel verteller als vertolker. In snelle overgangen wisselt hij de schuchtere Erik af met die kleine wezens. Hij kan als een vlinder in de hoogte verdwijnen.

Hoewel Drost onmiskenbaar verwantschap voelt met Bomans is zijn voorstelling niet heiligend. Dat geldt wel voor de Engelstalige actrice Margot Nies, die dichteres Emily Dickinson vereert met Decoding Dickinson. In de robuuste omgeving van een stal probeert ze het mysterie `Dickinson' te ontraadselen. Maar ondanks haar toegewijde, heldere spel miste ik in de tekst de scherpte en de onuitgesproken woede die Dickinson koesterde jegens de wereld.

Een theatertocht over het eiland leidt langs plaatsen met historie. Aan de asfaltweg van west naar oost ligt het swingcafé De Vijfpoort. Een café zoals er duizenden zijn, met smoezelige wanden, berookt plafond. In dit desolate toevluchtsoord brengt acteur en tekstschrijver Servaes Nelissen een verstikkend-mooie monoloog Op dagen van scherp licht. Midden in de nacht ruimt hij als barkeeper halfvolle en lege glazen op, hij filosofeert hardop over `de getijden van het barwezen' die bestaan uit het telkens bijschenken van al die dorstigen.

Nelissen is geladen met emoties en tegelijk schuchter. Aanvankelijk overheerst een hoopgevende montere toon. Maar gaandeweg knakt en breekt het levensverhaal in scherven. In zijn vrije tijd werkt de barman aan een boot die Tamara heet, de naam van zijn dochter die op een dag een boot op het asfalt van de weg tekende, zich onbewust van een aanstormende Duitse Mercedes.

De realiteitswaarde van de monoloog is hoog, en daarom zo aangrijpend. Nelissens laconieke toon (`Ik ben niet saai') en de sublieme, literaire compositie van de tekst maken De dagen van scherp licht tot een dramatisch juweel. Een voorstelling als deze bewijst het bestaansrecht van theater op een onvermoede plek. Voor wie Nelissen heeft gezien en beluisterd, is een kroeg aan de weg nooit meer zomaar een kroeg, maar een plek beladen met verhalen en tragische gebeurtenissen. Nelissen heeft oog voor wrange details, en zo is zijn spel ook: een wezenloze oogopslag, het aansteken van een sigaret. Hij is de ontdekker van universeel drama in het ogenschijnlijk achteloze gebaar.