Voor Bulgaarse premier is spel ondanks succes uit

Bulgarije kiest morgen een nieuw parlement. Verkiezingen op een cruciaal moment: nu gaat het erom de keus te maken tussen Europa en de Balkan. Premier Kostov komt, ondanks vele verdiensten, zo goed als zeker niet terug.

,,Normaal wordt de geschiedenis geschreven door overwinnaars maar in het geval van transitie zijn het de verliezers die het gezicht van de geschiedenis bepalen.''

Volgens de Bulgaarse analist Ivan Krastev (Center for Liberal Strategies in Sofia) hebben de mensen die beter worden van de overgang naar een vrije-markteconomie het veel te druk met hun eigen zaken, terwijl de verliezers juist van zich laten horen.

Regeringen die pijnlijke hervormingen doorvoeren worden dan ook genadeloos afgestraft. Zo zal ook de Bulgaarse premier Ivan Kostov na de verkiezingen van morgen waarschijnlijk niet terugkomen. Ook al heeft hij de Bulgaarse samenleving, sinds hij in 1997 aan de macht kwam met zijn Unie van Democratische Krachten (SDS), weer een bodem gegeven. Ook al heeft hij de hyperinflatie getemd. Ook al is hij er onlangs in geslaagd om de visumbepaling voor Bulgaarse burgers in de Europese Unie te laten schrappen, als gevolg waarvan de Bulgaren zich eindelijk onbelemmerd door de EU kunnen begeven - althans diegenen die het zich financieel kunnen veroorloven.

Cruciale ontwikkelingen voor het immer tobbende Bulgarije, maar toch is bijna zestig procent van de Bulgaren ervan overtuigd dat ze nu slechter af zijn dan vier jaar geleden. Kostov heeft volgens Krastev de fout gemaakt die Václav Klaus in de Tsjechische Republiek maakte en Leszek Balcerowicz in Polen: ze zijn zo abstract bezig dat het voor de gewone burger niet te volgen is en ze hebben er daarnaast een handje van om hun eigen netwerken op te bouwen en de overheidsinstellingen vol te proppen met hun eigen vriendjes. Hetgeen de kiezer het gevoel geeft van `één corrupte bende aan de top'.

De centrum-rechtse SDS zal bij de verkiezingen van morgen niet meer dan twintig procent halen. Links, de voormalige communisten verenigd in de Bulgaarse Socialistische Partij BSP, was al langer uitgespeeld. De gedachte aan de totale chaos die de BSP onder leiding van premier Zjan Videnov in de winter van 1996-1997 op alle denkbare gebieden achterliet, doet velen vandaag nog gruwelen. ,,De Bulgaarse staat had feitelijk opgehouden te bestaan. Er functioneerde niets meer. Het bankwezen niet en de overheid niet'', Aldus Krastev.

Daarom zullen de Bulgaren massaal het wit-blauwe stembiljet van de NDS II in de stembussen laten vallen, de Nationale Beweging Simeon II, de `partij' van de man die als kind van 1943 tot 1946 koning was. De raadselachtige Bulgaarse ex-koning gaat volgens de verschillende peilingen tussen de 36 en 43 procent van de stemmen weghalen. ,,Het is goed dat er eindelijk een gelegenheid is op iemand anders te stemmen. Het is goed dat er een nooduitgang is. Maar als na de verkiezingen blijkt dat de uitgang geblokkeerd is zijn we nog verder van huis.''

De Bulgaarse maatschappij snakt volgens Krastev naar de sociale energie die de koning losmaakt. ,,Als de koning de Bulgaren ervan weet te overtuigen dat het land op de goede weg is en dat er over een jaar of twee, drie echte resultaten voelbaar zullen zijn, is het goed. Maar als de beweging van de koning zich na de verkiezingen gaat bezig houden met politieke intriges en spelletjes rond de grondwet, dan is het heel gevaarlijk.'' Tot nog toe heeft de koning niet willen zeggen welke rol hij zelf denkt te gaan spelen. ,,Het zou een nachtmerrie zijn als Simeon II de meeste stemmen kreeg maar zich toch formeel buiten de politiek houdt en vanuit zijn paleis een soort schaduwregering, buiten de democratische instituties om vormt.''

Bulgarije staat op een kruispunt: ,,We kunnen ons ontwikkelen tot een land als Tsjechië of Hongarije waar natuurlijk ook nog het een en ander niet helemaal stevig verankerd is maar waar duidelijke keuzes worden gemaakt, of tot een klassiek Balkan-land waar je nooit weet wat er gebeurt, wie de beslissingen neemt en waarom die beslissingen genomen worden.''

Hoe het verder gaat na de verkiezingen van morgen zal vooral afhangen van de vraag hoe groot de overwinning van de beweging van de koning zal zijn. Krastev denkt dat een coalitie tussen de NDS II en de nu regerende SDS het beste zal zijn voor het land. ,,Een combinatie van nieuwe energie en nieuwe bloed met de ervaring van de afgelopen vier jaar.''

Krastev ziet in de huidige minister van Buitenlandse Zaken Nadezjda Michajlova en de populaire burgemeester van Sofia Stefan Sofianski politici die SDS na de verkiezingen een tweede leven zouden kunnen geven. Voor Kostov lijkt het spel voorlopig uit.