`Overheid moet greep houden op stroom'

Carl Wood, toezichthouder uit Californië, bezoekt Nederland. ,,Producenten moeten elektriciteit op de markt brengen als dat nodig is, niet alleen als de prijzen hoog zijn.''

Als de Nederlandse overheid te ver gaat in het dereguleren van de energiemarkt dan zouden er ook in Nederland `Californische toestanden' kunnen optreden, aldus Carl Wood, lid van de vijf leden tellende toezichthouder in Californië. Deze Amerikaanse staat heeft sinds een jaar te kampen met exploderende elektriciteitsprijzen en geregelde stroomuitval.

,,Er moet een goede toezichthouder zijn die de markt kan reguleren anders is het te makkelijk voor bedrijven om de markt te manipuleren en de prijzen op te drijven'', zei Wood. De oud-vakbondsman geeft enkele lezingen in Europa om uitleg te geven over de situatie in Californië.

De deregulering in Californië wordt gezien als een van de belangrijkste redenen voor de energiecrisis in de Amerikaanse staat. Het had tot gevolg dat de nutsbedrijven hun elektriciteitscentrales in de jaren negentig verkochten en niet langer vielen onder de jurisdictie van Wood en de zijnen maar onder de federale toezichthouder in Washington. Deze gelooft in marktwerking en weigerde in te grijpen toen de nieuwe eigenaren van de schaarste gebruik maakte en de prijzen op de spotmarkt omhoog schoten. De twee grootste nutsbedrijven van de staat, die de prijzen niet aan consumenten mochten doorberekenen, leden miljoenen dollars verlies per uur en het licht in Californië ging en gaat daardoor nog vaak uit. ,,Het beste zou zijn als de overheid in de markt kan optreden om uitwassen te voorkomen', aldus Wood.

Hij verwacht niet dat de situatie in Californië snel zal verbeteren, integendeel. Deze zomer, als de airco's weer op volle toeren draaien, zal de elektriciteit waarschijnlijk weer vaak uitvallen. Ook in andere regio's, zoals New York, verwacht Wood problemen.

De plannen van president Bush zullen daar niets aan veranderen. ,,Er staat niets in zijn plannen dat de situatie zal verbeteren'', zei Wood. De plannen van Bush voorzien in meer kerncentrales en olieboringen in bijvoorbeeld Alaska. ,,Wat wij nodig hebben is dat de federale toezichthouder ingrijpt als de elektriciteitsprijzen te erg fluctueren en de garantie dat producenten meer elektriciteit op de markt brengen als dat nodig is, niet alleen als de prijzen hoog zijn.''

De roep om meer overheidscontrole klinkt wellicht vreemd uit de mond van een Amerikaan, komend uit het land van de marktwerking. Maar volgens Wood heeft de crisis in Californië een serieuze discussie op gang gebracht over de vraag of de energiesector in private handen moet blijven.

In Nederland, waar toezicht wordt gehouden door de Dte, is de privatisering van de energiemarkt in volle gang alsmede de discussie over de invloed van de overheid in de sector. Minister Annemarie Jorritsma van Economische Zaken stuurde onlangs een nieuw voorstel naar de Tweede Kamer waarin wordt voorgesteld dat de nutsbedrijven hun elektriciteitsnetwerken overdragen aan de gemeenten en provinciale overheden waarna zij een concessie kunnen krijgen om deze netwerken te exploiteren. Als zij het netwerk niet goed beheren dan kan de consessie, of lease, worden ingetrokken.

Ton Doesburg, directeur van energiebedrijf Nuon in Duitsland, denkt juist dat Nederland met een situatie als in Californië kan worden geconfronteerd als de overheid geen haast maakt met het stimuleren van `echte' marktwerking. Bedrijven moeten volgens hem zo veel mogelijk de handen vrij hebben om een goede service te kunnen leveren.

Doesburg noemt het voorstel van Jorritsma ,,een stap vooruit'' maar bepleit het Duitse model waar de bedrijven de netwerken bezitten maar ook met een lease constructie werken. ,,De overheid kan de concessie terugtrekken maar is geen eigenaar.'' Nederlandse energiebedrijven zijn bang overnamekandidaten te worden omdat de netwerken het meest waardevolle onderdeel vormen van de bedrijven.