Nepnieuws voor de goede zaak

De Nederlandse abortusboot trok een leger journalisten naar Dublin, maar er was geen abortus mogelijk. Nepnieuws waarmee Women on Waves het spoor volgt van Greenpeace en War Child. `Charitainment' als middel van bestaan.

Geen mooier verhaal dan dat van de jonge abortusdokter Rebecca Gomperts die het ruime sop kiest om Ierse vrouwen te redden uit de klauwen van de breinaaldamateur. Vanuit drugs- en euthanasiecentrum Nederland. Niet alleen op de voorpagina van deze krant, maar ook in Amerikaanse, Britse en andere media werd het ruim tevoren aangekondigd.

Voor het vertrek van de abortusboot uit Scheveningen was een leger journalisten met opschrijfboekjes, camera's, koffers en hellebaard-microfoons uitgerukt. Daar kregen ze de eerste teleurstelling te verwerken. De abortusboot valt onder de Nederlandse wet en de gezondheidsinspectie had nog niet de vereiste vergunning afgegeven voor de deels met kunstsubsidie gefinancierde behandelcontainer. Het was dus geen abortusboot, maar een abortuskunstmuseum. Toch wilde zegsvrouw Joke van Kampen dat pas gistermiddag in Dublin toegeven.

Als ze het eerder had verklapt, zou de kolonne journalisten niet naar Dublin zijn vertrokken voor de volgende etappe van de mediatoer. Abortussen wilden ze zien, en stel je voor dat het toch zou gebeuren en zij waren er niet bij. Hoe kun je achterblijven als alle andere media er wel over schrijven? Dat is een ander kenmerk van het nepevenement: deelnemers doorzien het, maar kunnen het niet negeren.

Aan de kade van Dublin verschenen geen demonstranten en dat werd weer nieuws. Uiteindelijk gingen journalisten op zoek naar andere invalshoeken. Protesterend dat ,,sommigen spreken van een publiciteitsstunt'' had CNN gisteren een uitgebreid verslag over het abortusverbod in Ierland. Ongewenst zwangere vrouwen gaan al met de ferry naar Engeland. Maar sommigen hadden ten onrechte hun afspraak afgezegd om zich op de Aurora te laten behandelen.

Women on Waves misleidde de pers om publiciteit te krijgen. Veel vrouwen en vrouwenorganisaties willen geld geven aan de goede zaak en de pers adverteert gratis over de hele wereld. Steeds meer actiegroepen nemen het niet zo nauw met de feiten. In de race om aandacht en geld kunnen ze niet volstaan met voorlichting, een persberichtje of een internetsite. Daar komt niemand op af. Met verhalen moeten ze komen, klaar om uit te zenden of af te drukken. `Charitainment'. Maandag verdrongen zich actiegroepen om media-aandacht bij de executie van de massamoordenaar van Oklahoma, Timothy McVeigh, in de gevangenis van Terre Haute. In Nederland stofzuigde Greenpeace de slaapkamer van minister Pronk bij de presentatie van de aangedikte resultaten van het onderzoek naar giftig huisstof.

Vooral relatieve nieuwkomers als Greenpeace, War Child en Artsen zonder Grenzen zijn pioniers in ledenwerving via de pers en actievoeren per nepgebeurtenis. De nieuwe liefdadigheid en actie hebben glamour. Dit in contrast met gevestigde organisaties als De Zonnebloem, die deugdelijk maar anoniem vrijwilligerswerk verrichten voor ouderen en zieken. Het eerbiedwaardige Internationale Rode Kruis kan zich geen luidruchtig loopje met de feiten veroorloven op straffe van verlies van neutraliteit.

Greenpeace is het voorbeeld voor Women on Waves. Gomperts heeft daar het vak geleerd. Spectaculaire acties tegen walvisvaarders of zeehondenknuppelaars met filmbeelden die geen tv-zender kan laten liggen. Het dwong Shell om het afgeschreven booreiland Brent Spar niet te laten afzinken – naar achteraf bleek op foute veronderstellingen die de wereldpers kritiekloos had overgenomen. David tegen Goliath, de media vraten het.

Bij rampen verdringen hulporganisaties zich met logo's en zegslieden voor de camera. Ruim na de massaslachting in Rwanda, waarbij iedereen wegbleef, alarmeerde Jacques de Milliano van Artsen Zonder Grenzen in 1994 het internationale publiek door te spreken van 1,2 miljoen vluchtelingen en honderdduizenden doden in de kampen van Oost-Zaïre. Het bleek niet waar te zijn. De giften stroomden binnen en de hulporganisaties beschermden tegen hun wil Hutu-benden die in de kampen hun gang gingen.

Rond vluchtelingenkampen aan de grens met Kosovo vochten in 1999 maar liefst 350 hulporganisaties, met eigen specifieke doelgroepen, om een plaatsje. Acties werden op touw gezet zonder ter plekke te inventariseren wat er nodig was. Het tot dan toe onbekende War Child trok de aandacht met de `Knuffels voor Kosovo'-actie voor Kosovaarse kinderen. Bij de uitgebreide verslagen over al die lieve inzamelaars op scholen en de vrachtwagens vol jurkjes en speelgoedpakketten viel de vervolgberichtgeving in het niet: chauffeurs van de transporten wilden hun leven en schaarse laadruimte niet wagen om knuffels per konvooi door het geweervuur van Albanese roversbendes naar het opvangkamp te brengen. Voedsel, medicamenten, tenten en dekens waren harder nodig dan afgedankte kinderjasjes. Maar achteraf doet dat er niet toe, War Child staat definitief op de kaart. Ambassadeur is Marco Borsato. De woordvoersters van dergelijke organisaties lijken vaak op Gomperts, vlot uiterlijk, op media getraind, tussen de 30 en 40. Een nieuw boek komt uit.

De persoon was altijd al een verhaal op zichzelf. Albert Schweitzer financierde zijn ziekenhuis in Lambarene in de toenmalige Franse kolonie Equatoriaal Afrika door wereldwijd orgelconcerten en lezingen te geven. Hij was niet alleen tropenarts maar ook Bach-musicoloog, filosoof, theoloog en in 1953 Nobelprijswinnaar. Zijn komst werd maanden tevoren aangekondigd en iedereen gaf geld.

Bij de huidige geprofessionaliseerde marktbewerking van liefdadigheid en actiewezen gaat het om ster-kwaliteit en communicatievaardigheden van de voorgangers. Beroemde acteurs vertellen het verhaal beter dan zomaar een hulpfunctionaris. Over Paul Watson, de vertrokken oprichter van Greenpeace, zou een Nederlandse film worden gemaakt, Ocean Warrior, maar inmiddels is het megaproject ingestort bij gebrek aan middelen. In een tweedelige reconstructie van de VPRO gaf Greenpeace opening van zaken over de eigen fouten bij de Brent Spar. En waarom ook niet, de overwinning is geboekt, de Brent Spar is niet afgezonken, Shell is voorzichtiger geworden. De media staan klaar voor het volgende verhaal met mooie tv-beelden of foto's, of het verhaal erachter nu klopt of niet. Women on Waves kan dus rustig toegeven wat ze fout heeft gedaan en daarna een nieuwe spannende gebeurtenis organiseren. Bijdragen welkom.