Miljardenschade door palenpest

De komende jaren dreigt voor veel huiseigenaren een flinke financiële strop. Na de betonrot in de vloerplaten bedreigt nu de palenpest de onderkant van tienduizenden woningen en de bankrekening van de eigenaren. Gemiddeld bedraagt de schade 70.000 gulden per woning.

Brand, stormschade en inbraak zijn traditionele risico's voor de huiseigenaar. Maar nieuwe risico's rukken op: betonrot in vloerplaten van twee inmiddels failliete leveranciers en meest recent: de `palenpest'. Monumentale panden kampten al eerder met funderingsproblemen maar vijf jaar geleden kregen woningen uit het begin van de vorige eeuw te maken met dezelfde problematiek. De oorzaak was snel gevonden. Door het wegpompen van water daalt de grondwaterstand en beginnen houten funderingspalen te schimmelen.

Uit onderzoek dat twee jaar geleden op last van het Ministerie van VROM, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, Vereniging Eigen Huis en een paar betrokken gemeenten bleek echter dat die conclusie te snel was getrokken. Met name palen van grenenhout worden bedreigd door bacteriën. In zeventig tot negentig jaar is de draagkracht onder de woning verdwenen en dreigt verzakking. Anders dan tot dan toe werd aangenomen bleek dat de stand van het grondwater geen enkele invloed had op deze bacterie van de pseudomas-stam.

,,Je hebt dus te maken met twee verschillende problemen'', zegt P. den Nijs, directeur van Wareco, een onafhankelijk funderingsadviesbureau uit Diemen. Zijn bureau was nauw betrokken bij de totstandkoming van het onderzoek. ,,Daling van het grondwaterpeil kan de houten fundering aantasten. Dan ontstaan schimmels die ongeacht het soort hout de paal in tien tot vijftien jaar wegvreten. En je hebt de bacteriële aantasting. Daar zijn alleen palen van grenenhout gevoelig voor en duurt het zeventig tot negentig jaar voordat de draagkracht van de fundering is verdwenen. Palen van vurenhout worden ook wel aangetast door de bacterie, maar dat stopt op een bepaald moment en in de meeste gevallen zonder ernstige gevolgen voor de draagkracht. Maar het kan wel.''

Inmiddels zijn de problemen van de palenpest door het ministerie van VROM erkend en staatssecretaris Remkes van Volkshuisvesting stelde 45 miljoen gulden beschikbaar voor de bestrijding in Haarlem, Dordrecht Zaanstad, Schiedam, Gouda en Waddinxveen. Een druppel op de gloeiende plaat zo lijkt het. Het geld dat de gemeente Haarlem ontvangt is bedoeld voor zevenhonderd aangetaste woningen. Deze kwamen echter uit een onderzoek onder duizend woningen naar voren. In totaal komen in Haarlem alleen al ruim achtduizend woningen voor een dergelijk onderzoek in aanmerking.

Den Nijs schatte op basis van het onderzoek van het ministerie dat er in heel Nederland zo'n honderdduizend woningen te maken hebben met de palenpest. ,,Inmiddels zijn we al weer anderhalf jaar verder. Wij doen ongeveer duizend onderzoeken per jaar en ik zie geen enkele reden om die sombere voorspelling bij te stellen. Het merendeel van die huiseigenaren heeft geen idee van de staat waarin de fundering verkeert. En misschien willen ze het ook wel niet weten. De constatering van aantasting betekent immers een aanzienlijke waardedaling van de woning,''

Het vervangen van de fundering is technisch goed mogelijk maar kostbaar. ,,Wij hebben bij het onderzoek ook bekeken wat de goedkoopste aanbesteding van dergelijke klussen zou zijn. We kwamen toen uit op veertigduizend gulden. Dat was echter drie à twee jaar geleden. De prijzen van aannemers zijn sindsdien aanzienlijk gestegen dus ik denk dat een bedrag van zeventig duizend gulden per aangetaste woning realistischer is.''

Een simpele rekensom leert dat de totale schade van de palenpest in Nederland uitkomt op zo'n zeven miljard gulden. ,,En dan heb ik het alleen over de bacteriële aantasting van grenen palen. Aantasting door schimmels door een lage grondwaterstand zijn veel moeilijker in te schatten, dat verschilt per regio en kan zelfs van straat tot straat verschillen. Een lek in een riolering heeft al invloed op de grondwaterstand.''

Huiseigenaren die ineens geconfronteerd worden met aangetaste funderingen zullen op zoek gaan naar de verantwoordelijken die er in veel gevallen niet meer zijn. ,,Waar moet je heen? Hetzelfde zag je bij de gevallen van de betonrot. Beide bedrijven die verantwoordelijk waren voor productie van het slechte beton zijn failliet. Daar sta je dan als eigenaar. Bovendien heb je in het geval van de palenpest te maken met aannemers die zeventig jaar geleden te goeder trouw een huis bouwden'', zegt Yde Geerts, woordvoerster van de Vereniging Eigen Huis.

,,Het gaat om een nogal storende bouwfout. De huizen die nu last hebben van aantasting van hun grenen fundering door bacteriën zijn tussen 1910 en 1930 gebouwd. Pas in 1935 is de eerste publicatie gevonden waarin een hoogleraar stelt dat het gebruik van grenen palen wellicht niet zo verstandig is. Deze gedachte kreeg pas in de jaren zestig steun. Dus tot die tijd is grenen gewoon gebruikt. We hebben dan waarschijnlijk ook nog tot 2050 te maken met dit probleem. De vraag is alleen wanneer de grote piek komt.''

Vereniging Eigen Huis adviseert huizenkopers dan ook goed op te letten. In veel gevallen zijn de kosten voor het vervangen van de fundering voor rekening van de huiseigenaar. In sommige gevallen kan weliswaar subsidie worden aangevraagd in het kader van de stedelijke vernieuwing, maar dat is meestal alleen maar voldoende om de helft van het kostenplaatje te dekken. ,,Iemand die zijn huis verkoopt zal niet willen weten dat zijn fundering is aangetast door schimmels of bacteriën. Daarom is het de verantwoordelijkheid van de koper om daar onderzoek naar te laten doen'', zegt Geerts.

,,Verder pleitten wij voor het opnemen van een watertoets in de milieueffectrapportage. De laatste jaren neemt de grondwaterproblematiek alleen maar toe terwijl onduidelijk is wie de verantwoordelijkheid draagt. Iedereen draagt daar een stukje verantwoordelijk en wijst, wanneer de klachten komen, naar elkaar. Het is dus van belang dat je weet hoe het in de regio gesteld is met het peil van het grondwater'', zegt Geerts.

De bewoners van Dordrecht kunnen meepraten over de verantwoordelijkheids problemen. Naar schatting staan daar zo'n 1.350 woningen op droge rotte palen. De rechter bepaalde echter dat de gemeente niet verantwoordelijk is voor het droogvallen. De gemeente vindt echter wel dat zij deels verantwoordelijkheid draagt en stelde vijftig miljoen aan subsidies beschikbaar. De totale schade is echter ongeveer 100 miljoen gulden. ,,Ik weet zeker dat we dit in de toekomst veel meer gaan horen. Iedere gemeente heeft inmiddels zijn eigen schadegevallen. Het wordt tijd dat de verantwoordelijkheid geregeld wordt. Het probleem behoeft meer aandacht dan dat er nu aangegeven wordt'', zegt Den Nijs.