DE TEGENDRAADSE ASWENTELING VAN VENUS WAS ONVERMIJDELIJK

Vrijwel alle planeten in het zonnestelsel draaien van west naar oost om hun as. Venus draait echter in omgekeerde richting en doet dat bovendien extreem langzaam. Terwijl de planeet in 225 dagen een baan om de zon beschrijft, heeft hij maar liefst 243 dagen nodig om eenmaal om zijn as te draaien. Het is hoogst onwaarschijnlijk dat de planeet al tijdens zijn ontstaan in de verkeerde richting draaide, zodat hij blijkbaar ooit is `omgeklapt'. Astronomen van het Centre National de la Récherche Sqientifique laten in Nature van 14 juni zien dat dit omklappen in feite onontkoombaar was.

Het omklappen van Venus zou het gevolg van een combinatie van twee processen zijn geweest: de wrijving tussen de vloeibare kern en de wat vastere mantel en de remmende werking van de door de zon in de – zeer dichte – atmosfeer veroorzaakte thermische getijden. Aanvankelijk werd gedacht dat Venus alleen door deze processen kon zijn omgeklapt wanneer het vlak door zijn evenaar kort na het ontstaan van de planeet al een grote hoek met het baanvlak had gemaakt, maar het onderzoek van Alexandre Correla en Jacques Laskar laat nu zien dat zo'n vrij uitzonderlijke begintoestand niet nodig is geweest.

De twee astronomen hebben met behulp van een computermodel de ontwikkeling van de aswenteling van Venus onder invloed van de krachten in het inwendige en de atmosfeer bestudeerd. Zij varieerden de aanvankelijke hoek tussen de evenaar en het baanvlak van de proto-Venus tussen 0° en 180° en gaven de jonge planeet rotatietijden tussen 2 en 10 dagen. Het bleek dat de aswenteling dan als gevolg van chaotische effecten naar slechts vier eindstadia evolueert: twee met een normale aswenteling van 77 dagen en twee met een retrograde aswenteling van 243 dagen. Aangezien de twee eerste minder stabiel zijn dan de twee laatste, is het niet verwonderlijk dat Venus voor een `verkeerde' aswenteling koos.

Het evolueren naar vier eindtoestanden is blijkbaar een algemeen kenmerk van de ontwikkeling van een planeet met een zeer dichte atmosfeer. Aangezien het ontstaan van zo'n atmosfeer het resultaat is van processen die enkele honderden miljoenen jaren duren, werd de atmosfeer in het computermodel van Venus pas na een miljard jaar na het ontstaan van de planeet `aangezet'. Werd de atmosfeer eerder, tussen 300 en 800 miljoen jaar, aangezet, dan was de kans op een normale aswenteling iets groter.