Tabaksproducenten Zimbabwe onder vuur

Van alle kanten komen de problemen af op de Zimbabweaanse tabaksproducenten. Oorlogsveteranen, een instabiele munt, hoge kosten en een regering die worstelt met een postkoloniaal trauma. De onzekerheid regeert.

Hm, wat ruikt het lekker op de Tobacco Sales Floor (TSF) in Harare. Ook een niet-roker kan hier schadeloos de longen volzuigen met de geur van gedroogde tabaksbladeren. Inkopers lopen langs duizenden balen Virginia Flue-cured, de meest gangbare tabaksplant in het land, die in lange rijen staan opgesteld. Dit is het oogstseizoen in Zimbabwe, van mei tot september komt de tabak op de markt.

Maar de boeren zijn in de problemen. Oorlogsveteranen belagen hen op de velden, waardoor de productie is teruggelopen van 236 miljoen kilo in 2000 tot een verwachte 190 miljoen kilo dit jaar. Intussen wordt de lijst waarop de officieel te confisqueren boerderijen staan steeds langer en probeert de regering met een quotasysteem verdeeld over drie veilingen de blanke macht verder te breken.

Tabak is met ruwweg een derde van 's lands exportwaarde sinds jaar en dag de belangrijkste bron van inkomsten in buitenlandse valuta voor Zimbabwe, na Brazilië en de VS de derde tabaksexporteur ter wereld. Tachtig procent van de oogst werd voorheen verhandeld op de TSF en een kleiner deel via de Burley Marketing Zimbabwe, beide hoofdzakelijk in handen van blanken. Maar de overkoepelende tabaksraad, een overheidsinstantie, bepaalde dit jaar dat een derde veiling, de Zimbabwe Industry Tobacco Auction Centre, onder zwart eigendom, een gelijk aandeel diende te krijgen.

De TSF mag nu nog maar 33 procent verkopen. Maar de meeste boeren brengen hun tabak naar de hun vertrouwde TSF, die daardoor met niet te verkopen overcapaciteit zit, de andere twee veilingen zetten veel minder om dan het hun toegestane quotum. 500.000 kilo tabak blijft zo elke dag liggen, een dagelijks verlies, zo rekent de TSF voor, van 850.000 US dollar. De tabaksraad verdedigt de quotering en zegt dat het in lijn is met het regeringsbeleid van `verinheemsing' van de economie. ,,We zijn de blanke bullebakken zat'', zo verwoordde de voorzitter van de raad, Njozi Machirori, het tegenover de regeringskrant The Herald.

De regering-Mugabe wil bovenal haar politieke stempel drukken op de economie en rekent er kennelijk op dat de tijdelijke economische terugval als gevolg van het beleid op termijn in een voordeel kan worden omgebogen. De tabakswereld denkt daar anders over. TSF-voorzitter Pat Devenish zegt: ,,De huidige situatie is desastreus voor de industrie en het land.''

Maar Mugabe is niet van plan een duimbreed te wijken, zo bleek vorige week. Hij zei dat de gewelddadige inbeslagname van boerderijen zal doorgaan. ,,De vijandige Westerse media geven een vertekend beeld van de landkwestie door er dingen bij te slepen die er niets mee te maken hebben, zoals democratie, goed bestuur, orde en gezag, persvrijheid, burgerrechten en dergelijke. Het wordt voorgesteld alsof een misdadig zwart bewind de blanke bevolking van Zimbabwe terroriseert. We kunnen niet toestaan dat zulke leugens onze correctie van koloniale onrechtvaardigheid zullen dwarsbomen'', aldus de president.

Een tabaksboer met een bedrijf ten zuiden van Harare zegt in een reactie: ,,Als president Mugabe aan de macht blijft, gaan we er op een dag allemaal aan. Niet fysiek misschien, maar wel wat ons bedrijf betreft. De confiscatielijst is uitgebreid tot meer dan de helft van alle boerderijen.'' De landbouwer, die om veiligheidsredenen anoniem wil blijven, is als een van de weinigen in zijn streek nog gevrijwaard gebleven van aanvallen door oorlogsveteranen. ,,Mijn boerderij staat ook nog niet op de regeringslijst. Ik weet niet waar ik het aan te danken heb, maar ik ga het ook niet vragen, het zou hen op een idee kunnen brengen.''

Hij zegt een goede oogst te hebben gehad dit jaar. ,,Maar daar staan collega's tegenover die helemaal niets van het land hebben gehaald. Boeren van wie land door de veteranen is bezet of die op de lijst staan, is te verstaan gegeven niet te ploegen en te planten.''

Tabaksboeren die dit jaar wel konden oogsten, noemen de explosief gestegen kosten en de inflatie als hun grootste probleem. De tabaksprijs op de veilingen is dit jaar, gerekend in Amerikaanse dollars, goed. Maar het grote verschil tussen de officiële koers van de Zimbabweaanse dollar (tussen de 55 en 60 Amerikaanse dollarcent) en de koers op de zwarte markt (1,40 tot 1,60 dollar) breekt de ondernemers op. ,,Chemicaliën, tractors, loonbedrijven en dergelijke betalen wij volgens de werkelijke, zwarte koers. We verkopen in Zimbabweaanse dollars omgerekend dus in feite voor minder dan de helft van de prijs'', zegt de anonieme boer. Woensdag steeg de brandstofprijs in één klap met 72 procent. Hij vat de politiek-economische onzekerheid van de boeren samen: ,,Niemand van ons weet of hij volgende week nog een bedrijf heeft.''