Nachtmerrie van zoemende insecten

Een kip is een sierlijk wezen, ook op de speelvloer van het theater. Totdat een in het zwart geklede acteur met gummiehandschoenen aan, net een chirurg, het schuldeloze beest in een snoekduik bespringt en... de nek omdraait? Op dit ogenblik, meteen bij aanvang van de voorstelling Zooedipous door het Argentijnse gezelschap El Periférico, gaat een huiver door de zaal. De acteur draagt de kip, die zijn vleugels verstard opzij houdt, van het podium. Niet veel later blijkt een soeppan een geslachte kip te bevatten en aan het slot wordt een bloedende kip uit een emmer gehaald. Maar dat bloed is rode inkt. De transformatie van glanzend pluimvee naar smartelijk, levenloos vlees is schokkend.

Zes jaar geleden ging Zooedipous in Argentinië in première. Het gezelschap verzet zich tegen amusementstheater vanwege het nog steeds beladen, dictatoriale verleden van het land. Regisseur en acteur Emilio García Wehbi wil `shockeren om de toeschouwer aan het denken te zetten'. Dat is een gedachtengang die theatermakers wel vaker, en al te gemakzuchtig, koesteren. Dood een dier op de bühne, schok het publiek. Maar zijn diepere gedachten dan gegarandeerd? Welnee. Het moet de stilering van de vorm zijn, een bekommernis met noodlottige situaties, die inspireert. Netzomin als de kip het leven laat, worden er zoemende insecten doodgedrukt. Die bestaan slechts in de acteursverbeelding.

De grondtoon van Zooedipous is er een van agressief surrealisme. De makers laten zich inspireren door het aloude verhaal van vadermoord en moederseks uit Sophocles' Oedipus Rex gecombineerd met Kafka's befaamde verhaal De gedaanteverwisseling. De acteurs zijn niet de dragers van de voorstelling, dat doen de drie poppen uit het gedoemde huis Labdakos: Jocaste, haar man Laïos en zoon Oedipus. De laatste besnuffelt en beruikt zijn moeder liever dan het bed met haar te delen. Bij nadere aanschouwing vertoont de Oedipus-pop veel gelijkenis met Franz Kafka. De tor waarin Gregor Samsa verandert, keert als een woedend insect terug, alsof de gestileerd doodgemepte muskieten zich bij duizenden verzameld hebben in deze horzel. Dat zijn theatraal spannende momenten: de acteurs bedienen zelf met de ene hand de aanvallende dieren en moeten vervolgens met de andere die aanval van zich af slaan. Pure staaltjes mime. Net zoals een kip in tweeën wordt gescheurd (een onplezierige, lugubere scène), gaat het trio uit het huis Labdakos elkaar te lijf. Het wemelt van insectengezoem in deze voorstelling, onheilspellende tekenen van de rottende, door een gier weggevreten voet van Oedipus. Ik denk dat de makers ermee willen zeggen dat elk door een mens gedood dier als afschuwelijke nachtmerrie terugkeert. Wat mij intrigeerde aan de voorstelling is de combinatie van met geweld geladen acteurs en weerloze verschijningsvormen als een kip, insect, een houten pop. De menselijke fysieke kracht is dominant. In de nagestreefde politieke bewustwording kan ik echter niet geloven, in weerwil van alle goede bedoelingen. Daarvoor vind ik Zooedipous te veel in zichzelf gekeerd, te kil in een eigen idiosyncratische wereld besloten.

Holland Festival. Voorstelling: Zooedipous door El Periférico de Objetos. Gezien 14/6 Theater Bellevue, Amsterdam. Aldaar t/m 16/6. Inl.: (020) 5307111.