Levenslang stotteren na wetenschappelijk experiment

Mary Korlaske (74) durft niet voor te lezen, uit angst dat zij een fout maakt. Contact met anderen gaat zij uit de weg. Korlaske is een van de slachtoffers van een experiment dat de oorzaak van stotteren bloot moest leggen. In 1939 dienden zij en een tiental andere weeskinderen in Davenport in de Amerikaanse staat Iowa vier maanden als proefkonijn, zonder het te weten.

De gevolgen van het experiment werden onlangs ontdekt door een journalist van de lokale krant San Jose Mercury News. Pas nadat de reporter had uitgelegd waarom hij haar wilde spreken, werd het Mary Korlaske duidelijk waarom zij heel haar leven had gestotterd.

De vooraanstaande spraaktherapeut Wendell Johnson van de Universiteit van Iowa, zelf ooit een stotteraar, wilde indertijd een experiment uitvoeren waarin hij zou aantonen dat stotteren niet iets lichamelijks of erfelijks was (zoals toen vaak werd gedacht), maar dat het te wijten was aan de kritiek van ouders op de spraak van hun kinderen. Uit angst en onzekerheid zouden kinderen gaan stotteren.

Johnson gaf zijn promovenda Mary Tudor opdracht weeskinderen te selecteren voor het experiment. Uit 256 jongens en meisjes koos zij tien `stotteraars' en twaalf `normaal sprekenden'. De kinderen werden ingedeeld in twee groepen: een groep die normaal les zou krijgen en een groep die negatieve feedback zou krijgen op hun uitspraak (om te zien of dit het stotteren stimuleerde). Telkens als zij hakkelden corrigeerde Tudor hen.

Het dramatische resultaat was overduidelijk toen Johnson aan het eind van het vier maanden durende experiment persoonlijk poolshoogte kwam nemen. In de groep die negatieve therapie had ontvangen was het spreken bij vijf van de zes normaalsprekenden achteruitgegaan en ook bij drie van de vijf stotteraars. In de controlegroep was slechts één kind slechter gaan spreken. De theorie was bewezen. De dissertatie van Johnsons leerlinge Tudor werd gepubliceerd, maar daarna heeft Johnson nooit meer naar het onderzoek verwezen. Vrienden wezen hem erop dat het onderzoek door de veranderde tijdgeest zijn reputatie kon schaden. Het verdween in de doofpot.

De antistottertherapie die Johnson na dit experiment ontwikkelde was overigens zeer succesvol en hielp duizenden van hun spraakgebrek af. Johnson overleed in 1965, en zijn naam leeft voort in het Wendell Johnson Speech and Hearing Center, dat nog steeds bestaat. Mary Tudor is begin jaren veertig nog drie keer naar het weeshuis teruggekeerd in een poging de schade bij de kinderen te herstellen. Tevergeefs.