Kleine Sambo weer uitgegeven

De `Gouden boekjes', de klassieke serie kinderprentenboekjes, worden deze zomer heruitgegeven. De heruitgave omvat ook het als racistisch aangeduide deeltje Sambo, Het Kleine Zwarte Jongetje, dat jarenlang niet verkrijgbaar was in Nederland. Uitgeverij Rubinstein, die alle klassieke `Gouden Boekjes' de komende maanden gaat heruitgeven, zal `Sambo' dit najaar weer op de markt brengen.

Het verhaal over Sambo, het donkere jongetje dat door tijgers in het nauw wordt gedreven en uiteindelijk met zijn vader en moeder tijgerpannenkoeken van de dolgedraaide tijgers bakt, is vooral in Amerika al decennia een steen des aanstoots. In sommige scholen en bibliotheken in de VS is het zelfs taboe, omdat het voor zwarten beledigend zou zijn. Dat begint al bij de naam Sambo, die in Amerika sterker dan in ons land een negatieve, een beledigende benaming voor zwarten is. Er werden in de jaren '70 gevallen gemeld van zwarte kinderen die voor Sambo werden uitgescholden, nadat het boekje in de klas was voorgelezen. Om die reden, en vanwege de vaak stereotiepe afbeeldingen van zwarten, werd het boek soms verwijderd uit Amerikaanse scholen en bibliotheken. Nog altijd staat het boek in de top-100 van boeken, waarvoor de Amerikaanse bibliotheken regelmatig verzoeken binnen krijgen om het te verwijderen, aldus de American Library Association (www.Ala.org). Ook de populaire kinderboekenserie over Harry Potter staat op die lijst: die zou satanisch en onchristelijk zijn.

Sambo's avontuur, waarschijnlijk een Indiaas volksverhaal dat in 1899 door de Britse Helen Bannerman als The Story of Little Black Sambo werd opgetekend, is nog altijd populair als kinderboek. Sambo krijgt nieuwe kleren en gaat wandelen. Tijgers belagen hem en dreigen hem op te eten, maar Sambo geeft ze steeds een kledingstuk, waarmee ze heel blij zijn. Uiteindelijk vlucht de naakte Sambo in een boom. De tijgers rennen zo hard om die boom dat ze tot boter smelten. Sambo's vader schept die tijgerboter in een kan, en daarvan bakt moeder tijgerpannenkoeken, die door het gezin met smaak opgegeten worden. Het feit dat de vader (Jambo in de Gouden-Boekjes-versie van Annie M.G. Schmidt) voedsel van de grond schept, werd in de VS als denigrerend en discriminerend opgevat.

Het verhaal wordt overigens tegenwoordig in de VS behalve als een slecht voorbeeld, ook wel tot waardevol Afro-Amerikaans cultureel erfgoed gerekend. ,,Het was het enige prentenboek dat ik me kan herinneren waarin een zwart jongetje stond afgebeeld'', zei de Amerikaanse zwarte schrijver Julius Lester. Hij herschreef het verhaal als Sam and the Tigers in 1997, zonder `racistische' elementen. Dat gebeurde ook in een andere, aangepaste versie in de VS, waarbij Sambo niet alleen een andere naam kreeg maar ook zijn oorspronkelijke huidskleur terugkreeg: niet zwart, maar lichtbruin, Indiaas. Het kreeg als titel The Story of Little Babaji.

Uitgeverij De Bezige Bij, die na de oorlog in Nederland met de Gouden Boekjes reeks in Nederland begon, gaf Sambo al jaren niet meer uit vanwege de de politiek correcte gevoeligheden. In de bewerking van Schmidt, die met Han G. Hoekstra veel Amerikaanse Golden Books bewerkte, begint het Sambo verhaal als volgt: `Er was eens een jongetje en hij heette Sambo en hij was pik pik zwart.' Het is vooral deze Gouden Boekjes-versie van Sambo geweest, die het verhaal in ons land brede bekendheid gaf. Zoals bij ieder Gouden Boekje kwam dat vooral door de prachtige illustraties, in dit geval van de Zweedse kunstenaar Gustav Tenggren. De scène met de kleine Sambo die gestreepte tijgerpannenkoeken zit te eten (`honderd negen en zestig, want hij had heel erge honger'), is onvergetelijk. Tenggren (1896-1970) is ook de tekenaar van het populairste Gouden Boekje in Amerika, Hondje Eigenwijs (The Poky Little Puppy). Hij emigreerde in 1920 naar Amerika, waar hij onder meer voor Disney werkte: de grijpgrage enge bomen in Disneys tekenfilm Sneeuwwitje zijn van hem.

,,De Gouden Boekjes behoren wat ons betreft tot het culturele erfgoed van Nederland'', zegt Dik Broekman van uitgeverij Rubinstein. ,,Dat merkte je toen vorig jaar de Gouden Boekjes in de ramsj lagen, nadat het contract tussen uitgeverij De Bezige Bij/Leopold en de Amerikaanse uitgever was afgelopen. Er kwam een run op de De Slegte-winkels.'' Uitgeverij Rubinstein heeft begin dit jaar in Amerika een nieuw contract voor de uitgave van de reeks met de Golden Books uitgever getekend. Rubinstein wil nieuwe boekjes in de reeks ontwikkelen, miniboekjes uitgeven, Gouden Boekjes op cd uitbrengen en misschien ook Gouden Boekjes-tekenfilms maken. Maar dat zijn plannen. Zeker is dat de uitgever deze zomer begint met de heruitgave van de `klassieke' Gouden Boekjes, te beginnen met Vijf Brandweermannetjes (geïllustreerd door Tibor Gergerly). Daarna volgen ondermeer De Gele Taxi, De Kladderkatjes en Het Eigenwijze Eendje. Of ook Wim is weg, een oorspronkelijk Nederlands Gouden Boekje herdrukt wordt, is nog niet bekend. Rubinstein gaat de boekjes uitgeven in de vorm zoals ze vlak na de oorlog in Nederland verschenen. Dus niet met politiek correcte wijzigingen, zoals in De Gele Taxi, waarbij in de Amerikaanse versie onlangs de zwarten als kruiers weggeretoucheerd zijn. ,,Dat doen wij niet, uit respect voor de originele boekjes. Daaronder valt ook Sambo, Het Kleine Zwarte Jongetje. Wij vinden het niet racistisch'', zegt Broekman.