Vrije jongens in de WAO-branche

Het WAO-drama waarover de commissie-Donner onlangs adviseerde, kent enkele hoofdrolspelers: bedrijven, bureaucratie, rechters, artsen en de zieke werknemer zelf. Wat is hun rol en kunnen de adviezen van Donner daar iets aan veranderen? Vandaag deel 4 van een serie: het reïntegratiebedrijf.

Waar bedrijfsartsen faalden, arbeidsbureaus tekortschoten en uitvoeringsinstellingen (zogenoemde uvi's – zoals GAK, Cadans en SFB) toekeken, werd begin vorig jaar de hoop gevestigd op commerciële reïntegratiebedrijven. Politiek en vakbeweging gingen eindelijk akkoord met marktwerking ter bestrijding van de toenemende arbeidsongeschiktheid. De `markt' moest de 950.000 WAO'ers aan een baan helpen.

Honderden vrije jongens stortten zich op de commerciële reïntegratieprojecten met het oog op de eerste veiling van `kavels' WAO'ers door de uvi's afgelopen najaar. Van de geïnteresseerde 700 reïntegratiebedrijven kregen er 33 een dwarsdoorsnede uit de kaartenbakken en zij moeten proberen dit jaar 62.000 arbeidsongeschikten aan werk te helpen: door scholing, fysiotherapie, motivatiegesprekken, aanpassingen van de werkplek en subsidies voor werkgevers.

Tot die tijd deden uvi's daar weinig aan. Hun succespercentage was bedroevend: slechts een kwart van de pogingen om een WAO'er een baan te bezorgen had resultaat. Uit het enorme reservoir kregen de uvi's er elk jaar met moeite 20.000 aan het werk. De belangen van de uvi's lagen ook niet ondubbelzinnig bij succes op de arbeidsmarkt; hoe leger hun kaartenbakken, hoe minder belangrijk hun positie in de bureaucratie.

Als de reïntegratiebureaus er niet in slagen een hoog percentage van hun toegewezen WAO'ers te helpen, krijgen ze het komend najaar, bij de volgende veiling, minder of geen nieuwe arbeidsongeschikten toegewezen. De bedrijven ontvangen 8.000 tot 24.000 gulden per bemiddeling, afhankelijk van leeftijd, mate van arbeidsongeschiktheid en de uitkeringsduur.

Veel bedrijfjes wachten op de tweede toewijzingsronde. ,,Van de 700 zullen hooguit vijftien grote reïntegratiebedrijven overleven'', voorspelt Martin Poortinga, directeur marketing en productontwikkeling van De Gezonde Zaak. Dit bedrijf helpt voornamelijk zieke werknemers terug naar hun baan, maar wil zich binnenkort ook richten op reïntegratie van WAO'ers.

De commissie-Donner benadrukt de cruciale rol van reïntegratie, Hij schrijft in zijn rapport over een ,,gebrek aan belangstelling voor reïntegratie'' in vergelijking met andere westerse landen. Zo geven Frankrijk en Canada er dubbel zo veel geld aan uit. In de VS en België is dat vijf keer zo veel en in Noorwegen en Denemarken zelfs het twintigvoudige. ,,Het verplicht aanbieden van een reïntegratieplan door de werkgever, heeft vooralsnog alleen rituele betekenis'', schrijft Donner.

Als ook werkgevers het laten afweten, zullen de reïntegratiebedrijven de klus moeten klaren. Ze wilden na de toewijzing van de WAO'ers afgelopen najaar aan de slag, maar hadden zich verkeken op de traagheid van de uvi's. Maandenlang moesten ze wachten op de eerste dossiers van WAO'ers. Sommige bedrijven konden pas in maart beginnen met de eerste pogingen tot bemiddeling.

,,Er is zoveel onmacht bij uvi's'', zegt directeur Ruud van der Maaten van reïntegratiebedrijf Relan Werk. Hij kan het weten, hij zat met Cadans in een holding. Van der Maaten: ,,Mensen aan het werk helpen doe je niet met systemen, procedures en protocollen.'' Uvi's moesten arbeidsbureau, trainingscentrum, therapeut of beroependeskundige voortdurend inschakelen, reïntegratiebedrijven houden alles in eigen hand. Vrijwel alle expertise bevindt in één gebouw. Ze fuseren met Arbodiensten en verzekeraars, zodat er direct contact is met (voormalige) werkgevers en medische dossiers.

Van der Maaten verwacht dat reïntegratiebedrijven snel zullen aantonen dat ze veel effectiever zijn dan de uvi's. Hoewel Relan Werk pas drie maanden bemiddelt, zit het nu al op een plaatsingspercentage van 53. Van der Maaten: ,,Als we het straks nog beter in onze vingers krijgen, halen we zestig procent.'' Directeur Fedor Klootwijk van Argonaut, dat na Kliq de meeste opdrachten verwierf, plaatst gemiddeld vijftig procent van `zijn' WAO'ers. Het verschil in resultaat bij oudere WAO'ers en mensen die nog maar kort een uitkering ontvangen is opvallend. ,,Van de eerste groep krijgen we veertig procent aan het werk, van de tweede groep zestig procent.''

Dat geeft volgens Poortinga aan dat zieke werknemers zo snel mogelijk moeten worden geholpen. WAO'ers bemiddelen, prima, zieke werknemers helpen, nog beter: ,,Vier maanden ziek zijn betekent in Nederland vrijwel zeker dat je in de WAO terechtkomt. Vroeg ingrijpen: dan scoor je zelfs een slagingspercentage van negentig.''

Daarom denkt Poortinga dat als het kabinet het rapport-Donner globaal overneemt, dit samen met de nieuwe wet Structuur Uitvoering Werk en Inkomen voor een ommekeer zal zorgen. ,,Ik verwacht dat het aantal WAO'ers over drie jaar spectaculair daalt tot 750.000.'' Van der Maaten (Relan Werk) houdt het op 800.000 WAO'ers: ,,Tenminste, als Donners ideeën voor een snelle verzuimaanpak erdoor komen.''

Eerdere delen van deze serie verschenen op 7, 9 en 12 juni. Ze zijn te lezen op www.nrc.nl/denhaag. WAO-discussie via De Stemming op dezelfde site.