Guatemala onderzoekt genocide op Maya's door ex-dictators

Onderzoeksrechters in Guatemala hebben strafrechtelijke onderzoeken gelast naar de oud-presidenten Romeo Lucas Garcia en Efrain Rios Montt. Zij worden beschuldigd van het plegen van genocide op de Maya-bevolking in de periode 1978-1983. Het is de eerste keer dat rechters in Guatemala opdracht geven tot een dergelijk onderzoek.

De genocide had plaats tijdens de burgeroorlog, die het land dertig jaar lang verscheurde en aan 200.000 Guatemalteken het leven kostte. Van 1960 tot 1996, toen een vredesakkoord werd getekend, bevochten linkse verzetsstrijders en regeringstroepen elkaar. De Maya's stonden grotendeels aan de kant van de rebellen.

Een van de aanklachten, die zijn ingediend door de Vereniging voor Verzoening en Recht, is gericht tegen voormalig president Romeo Lucas Garcia. Deze kwam in 1978 aan de macht, nadat militairen de verkiezingsuitslag hadden vervalst. Lucas Garcia probeerde opstandige Maya-dorpen hardhandig te onderwerpen.

Ook zijn opvolger Efrain Rios Montt is in staat van beschuldiging gesteld. Hij maakte met een coup in 1982 een eind aan het bewind van Garcia. Rios Montt, een gewezen priester, trad zo mogelijk nog harder op tegen de Maya-indianen. Gedurende zijn anderhalf jaar durende bewind maakte hij honderden Maya-dorpen met de grond gelijk.

Overigens is de definitie die de Guatemalteekse rechtspraak hanteert van genocide breed; het betreft niet alleen het uitroeien, maar ook het fysiek en mentaal beschadigen van bevolkingsgroepen op religieuze of etnische gronden.

Mensenrechtenorganisaties hebben verheugd gereageerd op de rechterlijke beslissingen omdat zij zouden duiden op een kentering in de omgang met het bloedige verleden van het land. Vorige week deelden rechters al lange gevangenisstraffen uit aan vier mannen, drie oud-militairen en een geestelijke, op beschuldiging van de moord op de katholieke bisschop Juan Gerardi in 1998.

Rios Montt liet gisteren via een woordvoerder weten dat hij geen commentaar geeft. Eerder zei de ex-dictator dat hij ,,niets te verbergen heeft''. Rios Montt is momenteel leider van het wetgevend Congres en als zodanig onschendbaar. Lucas Garcia, die in Venezuela woont, heeft niet gereageerd. Hij zou aan de ziekte van Alzheimer lijden.