Dood en geweld in poppenwereld

In de theatervoorstelling ZOOedipus plegen poppen moord en incest, en voeren machtspelletjes de boventoon. ,,De mens verdierlijkt'', zegt theatermaker Emilio García Wehbi.

De Argentijnse theatergroep El Periférico de Objetos werkt met poppen, maar die zijn niet voor kinderen bedoeld. Hoewel ze met hun beweegbare ledematen een beetje op Barbiepoppen lijken, zien ze er onaantrekkelijk uit. Hun ruggen zijn hol en als de spelers er hun hand in steken is het net alsof ze de ingewanden betasten. Dit zijn geschonden poppen — en zelf schenden zij even hard. Ze plegen moord en incest. ZOOedipus, de voorstelling waarmee de Argentijnen vanaf vanavond in het Holland Festival staan, kan zelfs volwassenen nachtmerries bezorgen.

Emilio García Wehbi (37) is een van de regisseurs van ZOOedipus en een van de poppenspelers. Beeldend kunstenaar is hij ook. Kort na zijn aankomst in Amsterdam licht hij luchtigjes toe: ,,Ik maak installaties met poppen, met vlees en met dieren.''

Precies dezelfde combinatie komen we in ZOOedipus tegen. Een kip fladdert het toneel op en even later houdt een acteur een kaalgeplukt lijk bij de poten: tussen leven en dood ligt bijna niets en nog minder ligt er tussen dier en mens. ,,De mens'', zegt Wehbi, ,,verdierlijkt. Althans: de mens in ZOOedipus. Het personage Oedipus verdierlijkt wanneer hij met zijn moeder vrijt en zijn vader doodt. Want daardoor breekt hij met alle sociale wetten. Hij heeft geen taboes meer, hij kan doen wat hij wil.''

El Periférico de Objetos (`periferie' staat in de naam omdat het gezelschap `zich langs de rand van de theaterwereld wil bewegen, een wijde cirkel om het theater wil trekken, om het vanuit steeds nieuwe posities te bekijken') ziet een overeenkomst tussen Oedipus en Franz Kafka. Wehbi: ,,In alle korte teksten van Franz Kafka is het belangrijkste personage een dier. Het kan meteen een dier zijn of een menselijk wezen zijn dat in een dier verandert, zoals in De metamorfose. Vandaar onze belangstelling voor zowel kippen als kafkaeske insecten – merk je trouwens dat het woord incest nauwelijks verschilt van het woord insect? Oedipus pleegt vadermoord en incest in de mythe, Kafka in de literatuur, en beiden hèbben er wat aan: het is een vorm van bevrijding.''

Toch gaat ZOOedipus ook over schuld. ,,Iedereen denkt altijd dat Oedipus niet wist wat hij deed. Maar misschien wist hij het wèl. Misschien is hij wel dankzij zijn misdaden koning geworden. Misschien weet alleen hijzelf daarvan. Kennis heeft te maken met politieke manipulatie. Kennis is macht.''

De bij El Periférico de Objetos steeds terugkerende thema's macht en machtsmisbruik, nooit losgekoppeld van dood en geweld, lijken naar de recente Argentijnse geschiedenis te verwijzen, naar de dictatuur van generaal Videla. Wehbi ontkent die link niet, maar hij ergert zich aan Europeanen die weigeren de voorstellingen van El Periférico op hun eigen continent te betrekken.

,,Een deel van het Europese publiek dat op festivals met ons kennismaakt, reageert vaak in de trant van: geweld op grote schaal, dat komt in Afrika voor of in Zuid-Amerika, maar niet bij ons. Het geweld in Kosovo en Tsjetsjenië of nog dichterbij ziet men voor het gemak eventjes over het hoofd. Een arrogante houding.''

En wat vindt Emilio García Wehbi van de Nederlandse commotie rond Máxima Zorreguieta? ,,Het is politiek correct om het verleden van de vader van dat meisje te onderzoeken, want iedereen die in de regering van een dictator zit is zelf een dictator. Voor het meisje interesseren wij Argentijnen ons niet zo. Wij hebben geen koningshuis en maken ons dus niet druk om royaltyproblemen.''

ZOOedipus is t/m 16 juni te zien in theater Bellevue, Amsterdam.

Inl.:(020) 5307111 of

www.holndfstvl.com.