Bodybuilder met een uitgestoken hand

President Bush kwam gisteren in Brussel wat vooroordelen wegnemen. ,,Unilateralisten komen niet rond de tafel zitten om naar anderen te luisteren en meningen te delen.''

De Europese NAVO-leiders kregen gisteren de liefdesverklaring van de Amerikaanse president George W. Bush waarop zij hadden gehoopt: de Verenigde Staten blijven onder zijn leiding en in gezamenlijk overleg een hoofdrol vervullen in deze ,,sterkste alliantie van de wereld''. Weg leek plotseling alle angst van de afgelopen maanden dat de VS eenzijdig Europa de rug zouden toekeren of juist hun wil zouden opleggen.

Bush zag vijf ,,uitdagingen'' voor de NAVO: de NAVO moet zich wapenen tegen nieuwe dreigingen, onder meer door nieuwe raketverdedigingssystemen tegen massavernietigingswapens te ontwikkelen; de NAVO moet samenwerken met Rusland, als dat land tenminste democratische waarden accepteert; de Europese NAVO-landen moeten meer geld steken in hun eigen militaire vermogen; betrokkenheid bij de nog onrustige Balkan blijft noodzakelijk, inclusief Amerikaanse vredestroepen onder het motto `Samen uit, Samen thuis'; en tenslotte moet de NAVO zich vanaf de volgende NAVO-top in november 2002 verder uitbreiden naar het oosten - wat alle leiders onderschreven. Dit alles met maar één doel: versterking van de NAVO.

Bush somde die uitdagingen nog eens op met een af en toe schreeuwerige stem tijdens een persconferentie. Zijn woorden klonken soms een tikje knullig-informeel en niet altijd even presidentieel, maar ze getuigden van duidelijkheid en daadkracht. Alsof hij zijn Europese critici van de afgelopen maanden wilde overtuigen: zie je wel dat ik een wereldleider ben en niet zomaar een onbereisde Texaan, die niet geïnteresseerd is in buitenlandse politiek en grossiert in versprekingen om maar enkele Europese stereotypen te noemen. ,,Ik hoop dat het idee van een eenzijdige benadering hier vandaag in de geesten van sommigen gestorven is. Unilateralisten komen niet rond de tafel zitten om naar anderen te luisteren en meningen te delen'', zei de president fel tijdens zijn persconferentie.

Uit zijn verongelijktheid sprak hoezeer Bush zich de Europese vooroordelen van de laatste maanden heeft aangetrokken. ,,Ik reken op het advies van onze vrienden en bondgenoten. Ik ben bereid te consulteren over kwesties, maar soms zijn we het niet eens'', zei hij daarna weer op zakelijke toon.

Hoe Bush de wereld en de NAVO zal leiden, moet blijken tijdens een crisis van formaat. Maar over zijn bewijsdrift hoeft niet te worden getwijfeld, zo bleek gisteren tijdens de NAVO-top in Brussel. Hij hield een gepassioneerd betoog voor een raketverdediging tegen raketaanvallen van `schurkenstaten' als Noord-Korea, Iran en Irak. En na afloop constateerde hij niet ten onrechte dat er een ,,nieuwe ontvankelijkheid'' bestaat in de alliantie voor zijn omstreden plan.

Ook volgens medewerkers van NAVO-secretaris-generaal Robertson slinkt binnen de NAVO het verzet tegen het Amerikaanse plan en daarmee de verdeeldheid tussen Europa en Amerika. NAVO-diplomaten vatten het gisteren zo samen: eigenlijk liggen alleen nog Frankrijk en – in iets mindere mate – Duitsland een beetje dwars, maar al minder dan een jaar geleden. Zelfs zij zijn het met de VS eens over een dreiging, al denken zij anders over de mate van de dreiging. En natuurlijk: over het ABM-verdrag (1972) tussen de voormalige Sovjet-Unie en Amerika, dat dit soort eenzijdige raketverdedigingssystemen verbiedt en dat Bush wil opdoeken omdat het verouderd is, is het laatste woord nog niet gezegd. Frankrijk en Nederland hechten veel waarde hieraan, maar uiteindelijk is het lot van dit verdrag een onderwerp voor Rusland en de VS, zoals zaterdag tijdens de top van Bush met president Poetin zal blijken.

De toespraken van de Franse president Chirac en de Duitse bondskanselier Schröder ademden gisteren het besef dat zij de regering-Bush niet kunnen tegenhouden. ,,Niemand heeft gezegd dat er geen dreiging is'', zei een medewerker van Robertson na afloop. ,,Niemand heeft ook het principe van afschrikking in twijfel getrokken. Intellectueel gezien heeft Bush hier gewonnen.''

Volgens Bush was er ,,brede eensgezindheid dat we een nieuwe benadering van afschrikking moeten nastreven'', nu de Koude Oorlog voorbij is. Voor het opdoeken van het ABM-verdrag beloofde hij Europa en Rusland te raadplegen.

Volgens een medewerker van Robertson had Bush gisterochtend al in een gesprek met de NAVO-chef voor de top gezegd over de ontwikkeling van de raketverdediging: ,,Het gaat gebeuren. Wij gaan er mee verder.'' En tijdens de top had hij de andere leiders min of meer als boodschap voorgehouden, in de woorden van een NAVO-diplomaat: ,,Denk mee over dat nieuwe raamwerk van afschrikking in de periode na de Koude Oorlog, wij kunnen dit niet zonder jullie.''

Om hiermee te zeggen dat de Amerikaanse trein al vertrokken is, en dat de Europeanen alleen nog aan boord kunnen springen, gaat hoge NAVO-diplomaten te ver omdat de VS immers nog geen – succesvol gebleken – antiraketschild hebben ontworpen: ,,Het spoor ligt er. Maar de trein zelf moet nog worden gebouwd.''

Bush won gisteren respect bij zijn collega's omdat hij zich ontpopte als ,,iemand die oprecht gelooft in dit project'', zoals een NAVO-diplomaat het noemde. `Krachtig' en `overtuigend', waren terugkerende recensies van diplomaten. Zijn niet altijd even protocollaire lichaamstaal - de tred van beginnend bodybuilder en het ietwat buitensporig handenschudden der collega's gedurende de dag - werd door de meesten voor lief genomen. De vier uur durende top zelf verliep ,,vriendelijk en positief'', zeiden NAVO-diplomaten. Ook premier Kok sprak van ,,goede bemoedigende signalen'' van Bush ,,om samen verantwoordelijkheid te dragen''. De Amerikaanse president pleegde gisteren zo periodiek onderhoud aan de aloude transatlantische relatie. Europa weet - op veiligheidsgebied - weer even wat het aan Amerika heeft.