Zelfs Zuid-Afrika laat Robert Mugabe vallen

Voor het eerst had de oppositieleider van Zimbabwe een vriendschappelijke ontmoeting met een minister. Ook Zuid-Afrika bereidt zich voor op een machtswisseling in het buurland.

Ze schudden elkaar driftig de hand, de gezichten een en al glimlach. Simba Makoni, minister van Financiën onder president Robert Mugabe, en Morgan Tsvangirai, leider van de oppositionele Beweging voor Democratische Verandering (MDC). Terwijl ze vijanden zouden moeten zijn, vertegenwoordigers van twee kampen in Zimbabwe die elkaar op leven en dood bevechten. Maar op het World Economic Forum in het Zuid-Afrikaanse Durban wisselden ze vorige week tot verrassing van velen vriendelijkheden uit.

Was het een eenmansactie van Makoni? Of is de MDC ineens acceptabel geworden voor Mugabe? Makoni staat bekend als een technocraat die niet van politieke spelletjes houdt. Het is heel goed mogelijk dat hij, in tegenstelling tot Mugabe, de realiteit van de crisis in zijn land onder ogen durft te zien.

Makoni weet ook dat de MDC groeiende steun uit Zuidelijk Afrika krijgt. Het zijn niet de minsten die de MDC tot haar vrienden kan rekenen. Zwelenzima Vavi, de secretaris-generaal van de Zuid-Afrikaanse overkoepelende vakcentrale Cosatu, stelde zich vorige week vierkant op achter Tsvangirai en zijn partij die is voortgekomen uit de vakbeweging. ,,Zimbabwe is een bananenrepubliek geworden, die politiek, economisch en maatschappelijk geheel in elkaar stort'', verklaarde Vavi. ,,Dit heeft ingrijpende gevolgen voor de hele regio. De enige oplossing is dat Mugabe en zijn bestuur opstappen en er nieuwe verkiezingen worden gehouden.''

Ook het ANC zoekt sinds kort toenadering tot de MDC. De secretaris-generaal van de partij, professor Welshman Ncube, werd begin deze maand met alle egards door de Zuid-Afrikaanse regeringspartij ontvangen. Hoewel het ANC het publiekelijk niet zal toegeven, is uit de wandelgangen bekend dat de partij er net zo over denkt als Vavi. Ze wil het liefst zo snel mogelijk van Mugabe af.

Die stellingname wordt in grote mate ingegeven door eigenbelang. De politiek-economische crisis in het buurland raakt ook Zuid-Afrika en ondermijnt de bilaterale handel. Het internationale beeld van het 'onbetrouwbare Zimbabwe' schaadt het imago van de hele regio. De Zuid-Afrikaanse minister van Defensie, Mosiuoa Lekota, zei vorige week te vrezen dat Zimbabwe later dit jaar met voedseltekorten te kampen krijgt, die kunnen leiden tot een volksopstand.

Op het partijkantoor van de MDC in de Zimbabweaanse hoofdstad Harare legt Welshman Ncube in niet mis te verstane termen uit dat Mugabe's tijd is gekomen ,,Of hij stapt uit zichzelf op, of er komt een revolte.'' De zacht pratende intellectueel denkt dat mensen als minister Makoni politiek weinig invloed hebben: Mugabe zet toch zijn eigen harde lijn door. ,,Ik ben bang dat het moment van een vreedzame overdracht van de macht voorbij is'', zegt Ncube. De vraag is wat er zal gebeuren als de bevolking in opstand komt, wat zullen leger en politie doen? Ncube: ,,We hebben al eerder gezien dat zowel agenten als militairen niet aarzelen om te schieten. De hoogste officieren in het leger zijn allemaal op de hand van regeringspartij ZANU-PF en zullen er alles aan doen om de partij in het zadel te houden. Het is de hand die hen voedt."

Mugabe is slim: ondanks de economische crisis betaalt hij leger, politie en andere hoge ambtenaren uitstekend, zodat binnen het staatsapparaat geen economische redenen bestaan om hem omver te werpen. De president verdubbelde eind 2000 de salarissen van alle soldaten, terwijl andere ambtenaren slechts een verhoging van 15 procent kregen.

Zimbabwe staat op een belangrijke tweesprong een half jaar voor de presidentsverkiezingen van begin 2002. Het MDC presenteert zich meer en meer als de partij die het dan voor het zeggen heeft. ,,Iedereen is moe van Mugabe, iedereen weet dat als hij toch de verkiezingen wint, er vals is gespeeld en dat zullen de Zimbabweanen niet pikken'', zegt Welshman Ncube. Tot die tijd zal de MDC er alles aan doen om onrust te voorkomen. ,,De situatie kan ontaarden in chaos en dat past precies in Mugabe's straatje. Dan kan hij de staat van beleg uitroepen en gaat het land op slot.''