Verzet regio torpedeert Grensmaasplan

Het Grensmaasplan, bedoeld om het Maasdal te beschermen tegen wateroverlast, gaat niet door. Het ontbreekt aan draagvlak in de regio. Komt het Zandmaasplan straks ook op losse schroeven?

In het gehucht Meers, langs de Zuid-Limburgse Grensmaas, reden vanmorgen de vrachtwagens vol zand en grind nog gewoon af en aan. Het is een proefproject, dat vooruitloopt op het 1,4 miljard gulden dure publiekprivate Grensmaasplan waarvan de grootschalige uitvoering vanmorgen is afgelast.

De Grensmaas is een stuk onbevaarbare Maas van 45 kilometer ten noorden van Maastricht. De voorbereidingen voor het project van de ministeries van Verkeer en Waterstaat (V&W), Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (LNV) en de provincie Limburg begonnen in 1992. Met een deel van de opbrengst van de grindwinning zou de natuur langs de rivier worden ontwikkeld. Na de wateroverlast in 1993 en 1995 kwam het Deltaplan Grote Rivieren. Dat voorzag het project van een derde doel: bescherming tegen hoog water.

De projectorganisatie De Maaswerken, een samenwerking van V&W, LNV en provincie, heeft sinds 1997 gewerkt aan de plannen voor de Grensmaas en de noordelijker Zandmaas. De eerste plannen voor de Grensmaas gingen in juni en juli 1998 `de inspraak in', maar het provinciebestuur legde al snel de streekplanprocedure stil omdat duidelijkheid over de uitvoering ontbrak.

De Maaswerken begon in 1999 onderhandelingen met het Consortium Grensmaas BV – een groep aannemers en grindbaggerbedrijven – dat de belangrijkste gronden in het plangebied had gekocht. de projectorganisatie besprak met het consortium publiekprivate samenwerking (PPS) voor een integrale en budgetneutrale uitvoering van het project. De onderhandelingen over de financiële opzet liepen echter vast. De baggeraars stelden volgens De Maaswerken aanvankelijk onredelijke rendementseisen. Onder leiding van voormalig directeur-generaal van Rijkswaterstaat G. Blom konden De Maaswerken en het Consortium Grensmaas begin dit jaar toch een principeakkoord sluiten.

Volgens die overeenkomst moest Limburg zeker 66 miljoen ton grind leveren om de uitvoering financieel mogelijk te maken. Eerder was begroot dat het plan kon worden uitgevoerd bij 55 miljoen ton grind. En nog eerder hoefde Limburg niet meer dan 35 miljoen ton grind te leveren voor de nationale behoefte.

Het principeakkoord stuitte dit voorjaar op fel verzet in Limburg. Provinciale Staten, boerenorganisaties, natuurbeschermers, omwonenden en gemeenteraden waren tegen het wegbaggeren van honderden hectare cultuurlandschap en de daarmee gepaard gaande jarenlange overlast.

Staatssecretaris M. de Vries (V&W) en gedeputeerde M. Vestjens (Ontgrondingen) zeggen met het besluit om het PPS-plan niet uit te voeren gehoor te geven aan de maatschappelijke weerstand. Vestjens: ,,Zonder draagvlak in de regio kan er geen plan zijn. Het zou weinig zin hebben om een enorme strijd aan te gaan.'' De overheden willen nu werken aan een beperkt plan waarmee veiligheid en natuur toch gediend zijn.

Prof. G. van de Ven, hoogleraar waterstaatsgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam, noemde het project eerder `weggegooid geld' en `krankzinnig'. Hij toont zich verheugd met de beslissing. Volgens Van de Ven moet dit moment worden aangegrepen om ook de uitvoering van het bijna 800 miljoen gulden kostende Zandmaasplan te heroverwegen. Van de Ven: ,,Het is bekend dat de maatregelen niet of nauwelijks de veiligheid verhogen. Het is eerlijker om de bevolking te vertellen dat, ondanks de politieke beloften na de wateroverlast in 1995, het niet mogelijk is om de wateroverlast in de Maasvallei te beperken.''