Toneelspelen zonder subsidie

Een half jaar geleden verloren gezelschappen als De Appel en Discordia hun subsidie. Ze bestaan echter nog steeds en zitten zelfs vol nieuwe plannen.

Ze zijn er nog. Toneelgroep De Appel verzorgt vrijdag de opening van het Oerol Festival en heeft zijn plannen voor het volgende seizoen bekendgemaakt. Maatschappij Discordia speelt op het Westergasfabriekterrein in Amsterdam zijn jaarlijkse festival Fin de Saison. Per 1 januari schrapte staatssecretaris F. van der Ploeg (Cultuur) in zijn omstreden Cultuurnota 2001-'04 de structurele rijkssubsidie van verschillende toneelgezelschappen. Een half jaar nadien blijken deze groepen echter geenszins opgeheven, en soms zelfs springlevend te zijn. Hoe kan dat?

,,Alle groepen hebben geld gekregen om in ieder geval dit seizoen af te maken. Dus we zijn weer een tijdje uit de regen'', zegt Jan Joris Lamers van Discordia. Met zijn groep speelt hij momenteel een keuze uit eigen repertoire in het Machinegebouw van de Amsterdamse Westergasfabriek. Deze serie, Fin de Saison, loopt tot oktober. In november speelt de groep in Brussel. Lamers: ,,Bij onze naam schrijven de kranten altijd `met opheffing bedreigd', maar aan opheffen zijn we nog niet toe. Als we geen subsidie meer krijgen, zullen we alles met andere maten moeten nemen. Maar dat is nog niet aan de orde. Eerst deze ruzie afmaken.''

Net als de meeste groepen wacht Discordia op de behandeling van een bezwaarschrift tegen het beëindigen van de subsidie. In het verleden is het wel gebeurd dat groepen, als bijvoorbeeld Djazzex, door de bezwaarschriftencommissie of door de rechter in het gelijk werden gesteld lang nadat ze waren opgeheven. De afbouwsubsidie – door betrokkenen ook wel `oprotsubsidie' genoemd – dient dit enigszins te voorkomen. Het is echter niet zo dat de groepen geld krijgen tot ze zijn uitgeprocedeerd. Na opheffing kunnen de groepen zonder geld voortbestaan als halfslapende stichtingen, en zo juridisch blijven doorvechten.

De Appel heeft ook een tijdelijke verlenging van de rijkssubsidie gekregen. Zich opheffen, waarmee de groep vorig jaar dreigde, doet de groep niet, want de gemeente Den Haag heeft de subsidiëring voor drie miljoen gulden per jaar op zich genomen. Dat betekent volgens zakelijk leider Gerrit Dijkstra echter een bezuiniging van vijf ton. Dus de groep laat het er niet bij. Het bezwaarschrift van De Appel is al behandeld, de zaak ligt nu bij de bestuursrechter. ,,De uitkomst kan zijn dat de minister opnieuw advies moet vragen aan de Raad voor Cultuur. Dat kan dus nog wel een tijd duren.. Volgend jaar spelen we Driekoningenavond, een stuk van Schönberger, en Geen bloemen van Gerardjan Rijnders. Vanaf vrijdag staan we op Oerol, op een Terschellingse zandplaat, met Trojaanse Vrouwen. In augustus en september spelen we het stuk op het Scheveningse strand. Momenteel strijden we vooral tegen de springvloed, en niet tegen de subsidiënten.''

Andere groepen zijn minder fortuinlijk. De meeste kregen tot en met deze maand subsidie. Carrousel uit Amsterdam speelt op 26 en 27 juni zijn laatste voorstelling van Vita en Virginia op de manifestatie Roze Rotterdam. Zakelijk leider Saskia Roggeveen zit tussen de verhuisdozen want de groep moet zijn pand uit. Carrousel hoopt te herrijzen onder de nieuwe naam Atelier Delphine, een werkplaats voor vrouwelijke regisseurs. Atelier Delphine heeft een subsidieaanvraag lopen bij het Fonds voor de Podiumkunsten. Roggeveen: ,,Het is afbouwen, opbouwen, verbouwen en afwachten tegelijk.''

De Gebroeders Flint maken ook een doorstart, als Theatergroep Flint; een éénmansbedrijf van de enige overgebleven gebroeder Felix Strategier. De groep speelt deze zomer een reprise van Bingo op festival De Parade. In december volgt de muzikale productie Het zingend Schip. Strategier houdt zijn theater, De Roode Bioscoop in Amsterdam, aan. Hij zal moeten rondkomen van de kassaopbrengst, en van eventuele ad hoc-subsidies. Margreet Huizing, ex-medewerker, zegt: ,,Het is wel sappelen, maar hij zal nooit stoppen. Vroeger ging hij ook met de pet rond.''

Het 35-jaar oude Amsterdamse bewegingstheater Bewht zou volgens de Tweede Kamer nog twee jaar afbouwsubsidie moeten krijgen, maar het ministerie heeft dat veranderd in subsidie voor twee voorstellingen: Ahrend, en De Oude Kerk, die volgende week in première gaat. Daarnaast krijgt de groep geld om een boek of een film te maken ,,als hommage aan ons bestaan.'' Artistiek leider Ben Zwaal: ,,Het moet een boek over de toekomst worden. We organiseren ook nog een foto-expositie over ons werk in Rotterdam. We krijgen nog wat geld wegens onze lange staat van dienst. Verder hebben we nog wat opheffingsreserves liggen. We zijn nog niet weg.''

Fact, de werkplaats in Rotterdam voor beginnende regisseurs, sluit over twee weken zijn deuren. Jeugdtheatergroep Teneeter uit Nijmegen, die naast een subsidiestop werd bedreigd door een ruzie over de artistieke leiding, was telefonisch niet bereikbaar.