Spermashoppen

Hebben wij hiervoor destijds onze beha's verbrand? Een zin die blijft hangen, en die een sterk gevoel geeft van vergeefse strijd. Het is de toon van de verongelijkte ouder – waar heb ik het allemaal voor gedaan. Hoedt u voor deze toon, want hij is verplichtend en beklemmend. Nee, die brandstapels van bh's – de corsetten waren al eerder verbannen – moesten iets anders teweeg brengen dan wat feministes uit de jaren zestig nu met lede ogen aanschouwen aan vrouwelijk gedrag en vrouwelijke heldinnen.

De teleurstelling van feministes als Gloria Steinem en Erica Jong richt zich op populaire tv-series als Sex and the City en Ally McBeal en het inmiddels verfilmde dagboek van Bridget Jones (zie NRC Handelsblad 11/5 over `lippenstiftfeminisme'). Ally en Bridget, heldinnen van onze tijd, gedragen zich tot hun grote ergernis stom, afhankelijk, sexy, kortom het tegendeel van het eertijds gedroomde ideaal van onafhankelijke sterke vrouwen. Die topbanen hebben, niet onderdoen voor mannen en zich niet altijd en eeuwig onderwerpen aan de blikken en het oordeel van mannen, alsof die toch de scheidsrechters blijven van slagen of falen.

De bekommernis om het uiterlijk en de angst om te dik te zijn en afgekeurd te worden is in al die tijd en na al die strijd inderdaad geen gram minder geworden. Jonge vrouwen zijn op een gekwelde manier met hun uiterlijk bezig die het getob van oudere generaties ver achter zich laat. Het modebeeld is dwingender en uniformer. Het corset is dan wel niet teruggekeerd, maar de strenge eet- en dieetregels en de allesoverheersende dikteangst zijn niet minder efficiënt in de beteugeling van het lichaam, en werken als een verinnerlijkt corset. En ook de bh is niet verdwenen en beleeft zelfs nieuwe glorietijden, dus ook op dit punt heeft de verbranding geen zoden aan de dijk gezet.

Is er dan helemaal niets veranderd? En terzijde: waarom in godsnaam je bh verbranden? Waarom jezelf treffen als daad van bevrijding? Want zonder bh ga je je al gauw wat slonzig voelen, maar misschien was de bevrijding vooral dat dat er niet meer toe deed, dat de blikken van de mannen hun macht verloren hadden. Zoiets valt jongeren niet goed uit te leggen, en misschien heb ik het zelf ook nooit goed begrepen. Het is wel het zoveelste waar ik niet aan heb meegedaan. En wat ik zelfs nooit heb mogen aanschouwen, dus des te wilder de fantasieën.

Dat er toch wel wat veranderd is laat Mieke Polderman zien in haar proefschrift in wording: in elk geval in de manier waarop vrouwen beschreven worden. In Amerikaanse romans uit de jaren zestig ging het vrouwelijk getob over de keuze tussen kinderen en werk, in de huidige romans is werk vanzelfsprekend. Vrouwen werken, verdienen hun eigen geld. En dat is ook de reden dat ze werken: het woord ontplooiing komt in de boeken van nu niet voor, bezieling lijkt iets uit een andere wereld. Je werkt om het geld, je leeft als een man – de wens niet onder te doen voor mannen wordt in elk geval gerealiseerd op het gebied van drinken, roken, vloeken en neuken. Maar op een dag komt het gemis: de hormonale tijdbom doet zich voelen, er moet een kind komen, en wel snel want anders is de tijd verstreken. Dit is eigenlijk nog het enige resterende sekseverschil, maar wel een dat het leven grondig kan verstoren. Er moet met spoed een man gevonden worden die haar voorziet van het broodnodige sperma. Goed bedacht, maar moeilijk te vinden. En daar gaan de avonturen dan ook over.

De toon in deze boeken is zakelijk, licht ironisch, en het gebrek aan romantiek doet soms sterk verlangen naar andere genres. Het is een uiterst functionele manier om naar mannen te kijken. De man als gebruiksartikel, maar seks voor één nacht is iets anders dan sperma voor een kind, en weer iets anders dan de zorg voor dit geplande kind waarin ook nog voorzien moet worden. En de een is te week, de ander te macho, en daartussen lijkt weinig te bestaan. Nu zijn het de vrouwen die meten en te licht bevinden, die oordelen en veroordelen, die gebruiken en wegwerpen. De ultieme wraak voor de manier waarop zijzelf, hun moeders of vrouwen in het algemeen soms zijn behandeld?

Zo bezien ligt dit spermashoppen eigenlijk in het verlengde van de beha-verbranding: in de poging mannen minder belangrijk te maken. Of van beperkter belang. Dat laatste is gelukt, althans in beeld en geschrift. Dat zou Jong en Steinem toch ook tot tevredenheid moeten stemmen.