McDonald's toont menselijk gezicht

Als eerste lokale organisatie van McDonald's – icoon van het kapitalisme – publiceert de Nederlandse tak vandaag een maatschappelijk verslag. ,,Wij zijn blij met kritiek. Daar kun je alleen maar beter van worden.''

De gele M van McDonald's werkt op actievoerders als een rode lap op een stier. In de ogen van vakbonden en milieubeweging geldt de hamburgerketen nog altijd als symbool voor ongezond voedsel dat tegen het minimumloon in milieuonvriendelijke verpakkingen wordt geschoven.

Tegen die achtergrond presenteerde McDonald's Nederland (3,5 miljoen bezoekers per week, 15.000 werknemers) vandaag voor het eerst een zogeheten maatschappelijk verslag over het beleid dat is gevoerd sinds de opening van de eerste vestiging in Zaandam, nu dertig jaar geleden. ,,Wij hebben succes'', zegt Paul van der Stoel (43), algemeen directeur van McDonald's Nederland. ,,Daarom staan we ook symbool voor dingen in de maatschappij die mis zijn. Maar wij zijn blij met kritiek. Daar kun je alleen maar beter van worden.''

Wat heeft die houding opgeleverd? Bestuurder Dirk de Jager van de FNV Horecabond voerde begin jaren zeventig actie tegen McDonald's, maar sindsdien zijn de verhoudingen verbeterd. ,,In de FastFood sector vervult McDonald's een voorbeeldrol'', zegt De Jager. ,,Burger King kan nog heel wat van ze leren.'' Algemeen directeur Van der Stoel: ,,Er waren misstanden destijds. De CAO-afspraken werden niet gerespecteerd. We hadden het in die jaren niet makkelijk, maar dat is geen excuus.''

De Jager van de Horecabond merkt op dat zo'n goede verstandhouding binnen McDonald's niet vanzelf spreekt. Bij McDonald's in de Verenigde Staten krijgen de vakbonden nog altijd geen voet aan de grond. ,,Wij zijn met een paar Scandinavische landen een uitzondering in de wereld'', zegt De Jager. ,,Neem Duitsland. Daar zijn grote conflicten over de naleving van de CAO, over de erkenning van vakbonden en de oprichting van ondernemingsraden.''

In het afgelopen halfjaar bleef McDonald's niet verschoond van incidenten. In China bleken 14-jarige werknemers betrokken te zijn bij de fabricage van speeltjes die bij hamburgers worden weggegeven. Volgens De Jager is het Russische parlement er onlangs aan te pas gekomen om te voorkomen dat werknemers met een vakbondslidmaatschap in Moskou werden ontslagen. De Jager: ,Wij kaarten dit soort zaken aan bij het Nederlandse management. Dat kan dan aan de bel trekken op het hoofdkantoor in Chicago.''

Van der Stoel, als algemeen directeur nog geen drie maanden in functie, nuanceert deze rol: ,,De top van het bedrijf propageert het principe van shamelessly stealing, wat goed is moet elders in het concern gekopieerd worden. Dat betekent bijvoorbeeld dat wij kunnen leren van energiezuinige bouwmethoden in Duitsland en Zwitserland. Maar wij zijn een lokaal bedrijf dat is opgebouwd uit een netwerk van franchisenemers. Cultuurverschillen blijven bestaan.''

Op milieugebied signaleert Van der Stoel belangrijke verschillen tussen Europa en de Verenigde Staten. De rundvleeshoudende smaakstoffen in `vegetarisch' frituurvet, elders in de wereld aanleiding voor rechtszaken, zijn in Nederland nooit toegepast, zegt Van der Stoel. En Europese producten zijn niet genetisch gemodificeerd. Die garantie, zegt Van der Stoel, is in de VS moeilijk hard te maken. ,,Daar heeft een derde van de producten met de technologie te maken, vaak is moeilijk traceerbaar welk deel.''

In het vandaag vrijgegeven jaarverslag publiceert McDonald's sociale kerncijfers waar menige concurrent jaloers op kan zijn. Meer dan veertig procent van de medewerkers is van allochtone afkomst. De verhouding tussen mannen en vrouwen is precies in evenwicht.

In het verslag ontbreken daarentegen gegevens die volgens internationale maatstaven in een sociaal jaarverslag thuis zouden horen zoals informatie over ziekteverzuim, bedrijfsongevallen en vakbondlidmaatschap. Van der Stoel: ,,Ik heb de discussie over de transparantie gevolgd, maar wij vinden vooral het dóen belangrijk. Als er in de toekomst eisen worden gesteld zullen wij daaraan voldoen.''

In het verslag wordt uitgebreid aandacht besteed aan de negen Ronald McDonaldhuizen, verblijfplaatsen nabij ziekenhuizen voor familie van zieke kinderen. De stelling dat deze liefdadigheid niets zegt over de duurzame opstelling van McDonald's in zijn dagelijkse activiteiten wordt door Van der Stoel bestreden. Het principe van het ,,teruggeven aan de maatschappij'' wordt bij McDonald's niet gekwantificeerd. ,,Maar'', zegt hij, ,,van onze tachtig franchisemanagers is zeker een kwart bij deze activiteiten betrokken.''