EU beschouwt Polen als `een lastige klant'

De onderhandelingen tussen Polen en de Europese Unie over toetreding verlopen uiterst stroef. ,,Het gaat niet over tweedehands auto's, maar over de toekomst van een volk!''

,,Men begrijpt de arme Schröder en de arme Fischer, maar waarom ons niet?'' De 79-jarige Poolse minister van Buitenlandse Zaken, Wladyslaw Bartoszewski, maakte gisteren in Luxemburg dramatische gebaren. Jan Kulakowski, de onderhandelaar voor de toetreding van Polen tot de Europese Unie, greep de bejaarde politicus bij een arm in een poging hem af te remmen.

Tevergeefs. Bartoszewski riep uit dat de Europese Unie de Duitse regering ontziet wegens verkiezingen volgend najaar, maar geen enkele clementie heeft met de Poolse regering die al in september van dit jaar door de kiezers wordt beoordeeld. ,,Het is geen overeenkomst voor de aankoop van een tweedehands auto! Het gaat om de toekomst van een heel volk!''

Anna Lindh, de Zweedse minister van Buitenlandse Zaken die als EU-voorzitter net met haar Poolse collega de stand van zaken bij de onderhandelingen had doorgenomen, zat er met een zuur gezicht bij. Europees commissaris Günter Verheugen (Uitbreiding) sloot zijn ogen alsof hij liever ergens anders was. Maar Bartoszewski was niet te remmen bij zijn poging de schuld van de moeizame onderhandelingen alleen bij de EU te leggen.

De EU heeft een probleem met kandidaat-lidstaat Polen. Verheugen probeerde dat aanvankelijk te verdoezelen. Polen is met veertig miljoen inwoners de grootste kandidaat en moet daardoor complexere problemen oplossen dan kleine landen. ,,Maar er is geen reden om aan te nemen dat Polen niet het potentieel heeft om de onderhandelingen eind volgend jaar af te sluiten'', had de Eurocommissaris optimistisch gezegd.

De Poolse minister van Buitenlandse Zaken drukte hem echter met de neus op de werkelijkheid. Die is dat de Poolse regering het moeilijk vindt om bij gevoelige binnenlandse onderwerpen concessies te doen. De onderhandelingen over de uitbreiding van de EU gingen kortgeleden nog over minder lastige zaken. Maar nu de politiek problematische kwesties aan de orde zijn, worden de problemen ook hard duidelijk. Uit een recente opiniepeiling blijkt dat 68 procent van de Polen liever later toetreedt dan concessies te doen op voor hen cruciale punten.

Hongarije heeft met de EU overeenstemming bereikt over vrij personenverkeer. Polen niet, het wil nauwkeuriger weten waarom de Unie wil toestaan dat Duitsland en Oostenrijk desnoods zeven jaar lang Poolse immigranten mogen blijven weren. Hongarije en Tsjechië hebben met de EU een akkoord over vrij verkeer van kapitaal, met inbegrip het recht om na overgangstermijnen landbouwgrond en huizen te kopen. Polen is nog niet zover. De Poolse bevolking voelt er niets voor dat bewoners van de huidige EU in Polen grond kopen en daarop mogelijk landbouwbedrijven beginnen die moderner zijn dan de meeste Poolse boerderijen.

Met herinneringen aan de tijd dat Duitsers grondgebied bewoonden dat nu Pools is heeft de Poolse regering voor het vrije kapitaalverkeer een overgangstermijn van achttien jaar gevraagd. De EU heeft zeven jaar geboden en hoopt op meer flexibiliteit van Warschau als er later dit jaar een nieuwe regering is.

Dit is nog maar het begin. Want EU-diplomaten voorspellen dat de echte moeilijkheden volgend jaar komen. Dan is aan de orde wanneer en in welke mate de kandidaat-landen kunnen meedoen aan het Europese landbouwbeleid en welke bijdragen zij uit de Europese structuurfondsen voor achtergebleven gebieden zullen krijgen.

De huidige EU-voorzitter, Zweden, zou het liefst willen dat de Europese regeringsleiders vrijdag tijdens hun topbijeenkomst in Gotenburg een datum vaststellen waarop de onderhandelingen met kandidaat-lidstaten worden afgerond. Maar de meeste lidstaten voelen daar niets voor. Dat heeft voor een deel te maken met problemen binnen de huidige EU. Want hoe kunnen onderhandelingen over landbouw met de kandidaten worden afgesloten, zolang de huidige EU nog geen besluiten over hervorming van die landbouw heeft genomen. Besprekingen daarover kunnen pas volgend najaar na de Duitse verkiezingen beginnen. De huidige EU voelt er niets voor om over het Europese landbouwbeleid pas te onderhandelen als Polen is toegetreden, omdat dit land grote landbouwbelangen heeft. Wellicht is de EU eind volgend jaar gereed voor de nieuwe lidstaten, maar zijn de landen zelf nog niet zo ver.

Dat is voor een deel een Pools probleem. Polen wordt bij de EU als ,,een lastige klant'' beschouwd. De Poolse manier van onderhandelen – proberen het onderste uit de kan te krijgen – leidt tot ergernis. Tegelijkertijd kunnen EU-diplomaten zich geen uitbreiding voorstellen zonder dat Polen, de grootste kandidaat, tot de eerste toetreders behoort. Officieel wordt elke kandidaat afzonderlijk beoordeeld. Maar politiek is het niet denkbaar dat Hongarije tot de EU toetreedt en Polen moet wachten. Hoewel, waarschuwt een Duitse diplomaat, de Poolse regering moet oppassen. De EU wil ook niet dat de kleinere kandidaten stampij maken omdat zij lange tijd op Polen moeten wachten.