Cliniclowns en humorologen

Alles moet leuk zijn tegenwoordig. Wat om te lachen is, trekt volle zalen. Wat verkocht moet worden, wordt in de reclamezendtijd met een grap en een grol aangeprezen. Wat vroeger informatie was, wordt nu bij voorkeur verpakt in infotainment. Leuk rukt op. Daar zou een goede documentaire over te maken zijn — met pakkende voorbeelden en een poging tot verklaring. Want waar zit dat dan in, waar komt dat uit voort, en waar gaat het heen?

Humor te verkoop – verkocht!, de documentaire van Rien Vrijenhoek die vanavond wordt uitgezonden door de RVU, is dat niet. In plaats van een idee ligt er een lijstje aan ten grondslag. En alles wat op dat lijstje stond, is gefilmd en in de uitzending verwerkt. Ook als het bij nader inzien niets heeft opgeleverd. Zoals een gesprekje en een paar opnamen in het voetspoor van Thom de Graaf en zijn voorlichtster. Ja, zeggen die, een grapje is wel eens aardig als je met politiek bezig bent. Meer hebben ze over het onderwerp niet te melden, en op het gezicht van De Graaf valt duidelijk te lezen dat hij ook wel wat anders aan zijn hoofd heeft. Wat kwamen die lui van de RVU hem eigenlijk vragen? Ze wisten het zelf, zo te zien, ook niet meer precies. Het leverde in elk geval onbruikbaar materiaal op, dat ze toch hebben gebruikt.

Heel wat sterker is het voorbeeld van de vrouwelijke uitvaartondernemer, die in een feestartikelenwinkel ballonnen bestelt. En is er ook een confettikanon te koop? Ze wil de begrafenisbezoekers `deelgenoot' maken en `het relatieve' laten inzien van de dood. Ze betreurt ,,dat de mensen toch zo weinig creatief zijn'' als het om de organisatie van een uitvaart gaat. De vraag is alleen in hoeverre ze inspeelt op een bestaande behoefte bij haar klanten. We moeten aannemen van wel, maar ze zegt er niets over.

De winkelchef van Ikea is veel stelliger. Het gebruikelijke assortiment is niet meer genoeg, zegt hij, het kan niet meer zonder ,,een stuk entertainment en een stuk funshopping''. De beelden laten zien dat Ikea één grote ballenbak aan het worden is. De klanten bij de uitgang bewijzen dat de winkelchef gelijk heeft; ze hebben allemaal méér gekocht dan ze van plan waren.

En dan zijn er de cliniclowns, de docenten die proberen hun leerlingen bij de les te houden door leuk te doen, en het adviesbureau-in-iets-onduidelijks, dat door middel van `pleziermanagement' de werkprestaties verhoogt. Verder is er een man die zich `humoroloog' noemt. Hij geeft cursussen over het gebruik van humor in het bedrijfsleven en doet zich gelden als de meest humorloze figuur in het hele programma. Wat hij over het onderwerp te berde brengt, is de suffe wijsheid van een muurtegel: humor is goed zo lang het geen pijn doet. Terwijl de beroepsmysantroop Hans Dorrestijn nu juist de enige diepe waarheid spreekt: ,,Een mens heeft pas recht grappen te maken als het lachen hem is vergaan.''

Meer dan dit warrige handjevol rijp en groen heeft de zich educatief noemende RVU vanavond niet te bieden. Wie wil proberen ergens een lijn in te brengen, of ergens een conclusie uit te trekken, zoekt het verder zelf maar uit. En het is niet eens leuk.

Humor te koop – verkocht, Ned.3, 20.45-21.20u.