Brussel opent aarzelend jacht op stroomreus

Onder zware politieke druk van een aantal landen begint een verdeelde Europese Commissie met het zoeken naar een oplossing voor het probleem van Electricité de France, de Franse stroommonopolist met Europese aspiraties.

Electricité de France (EdF) afficheert zich in advertenties graag als sponsor van het Franse rugby. Het politieke tumult rond dit Franse staatsbedrijf roept steeds meer associaties op met deze balsport. De dreigende overname door EdF van de elektriciteitspoot van het Italiaanse Montedison is de katalysator. Kern van het probleem is dat andere EU-lidstaten de stroommarkt verder openden dan Frankrijk, dat zich beperkt tot het door Brussel verplichte minimum. EdF profiteert zo van een thuismonopolie.

De Europese Commissie zoekt onder grote politieke druk naar middelen om EdF te stoppen. De woordvoerster van Eurocommissaris Mario Monti (Mededinging) zei gisteren dat een onderzoek naar mogelijke illegale staatssteun aan EdF wordt heropend. ,,De Commissie wil weten of het niet mogelijk is de beperkte liberalisering van de [Franse] markt te compenseren door een nog striktere toepassing van de concurrentieregels.''

Niemand in Brussel zal het hardop zeggen, maar de jacht op EdF lijkt geopend. Het is ook geen toeval dat Monti eerder deze maand besloot de machtsgreep van EdF, via haar belang in het Duitse EnBW, bij het Spaanse Hidrocantábrico onder de loep te nemen. Hij sprak openlijk de vrees uit dat EdF in Spanje goedkope stroomimport van concurrenten (via Frankrijk) zal beperken.

Het feit dat individuele EU-lidstaten zelf tot actie tegen EdF zijn overgaan, is een belangrijk motief voor de verhoogde activiteit van de Commissie. De Duitse minister van Economische Zaken, Werner Müller, dreigde deze week met een importboycot voor Franse stroom, omdat Frankrijk nauwelijks Duitse stroom invoert. In Nederland gelden al beperkende maatregelen tegen Franse stroomimport. Dit is toegestaan op grond van een `evenwichtsclausule' in de Europese elektriciteitsrichtlijn.

Inmiddels heeft Montedison in Brussel een uitvoerige klacht ingediend over staatssteun voor EdF. Zo komen de toekomstige kosten voor de ontmanteling van afgeschreven kerncentrales voor rekening van de Franse staat, zodat EdF geen voorzieningen hoeft te treffen. Probleem is echter dat kernenergie valt onder het Euratom-verdrag, dat niets zegt over staatssteun.

Toch ,,bestuderen'' Brusselse experts de mogelijkheid EdF aan te pakken. Ook kreeg EdF voor slechts 1 franc het stroomnetwerk van de Franse staat. De Nederlandse Europarlementariër Elly Plooy (VVD) herhaalde onlangs haar vragen hierover.

De Spaanse Eurocommissaris Loyola de Palacio (Energie) noemde het eergisteren op een congres in Madrid ,,begrijpelijk en verdedigbaar'' dat lidstaten ook via directe maatregelen verhinderen dat hun geprivatiseerde elektriciteitsbedrijven in handen vallen van een buitenlandse staatsmonopolist. Dat zou de privatisering immers weer teniet doen. Zo beperkte Italië per decreet het stemrecht van EdF in Montedison (waarvan het 20 procent bezit) tot 2 procent. Spanje heeft zijn `gouden aandeel' om bij Endesa ongewenste partijen te weren.

Loyola de Palacio botst in de Europese Commissie met collega Frits Bolkestein (Interne Markt). Het vrije kapitaalverkeer, dat in het Europees Verdrag is vastgelegd, is in het geding. Vandaar ook dat de Europese Commissie het Italiaanse decreet en de Spaanse regelgeving onderzoekt.

Juist volgende week debatteert de Commissie op basis van een paper van Bolkestein over het gebruik van gouden aandelen door overheden. De Palacio werkt tegelijkertijd aan een document over de ,,asymmetrische'' Europese elektriciteitsmarkt. Waar de oplossing ligt, weet in Brussel nog niemand. Volgens ingewijden vindt Bolkestein blokkerende acties tegen buitenlandse staatsfirma's slechts toelaatbaar van overheden die zelf nog een meerderheidsaandeel in een elektriciteitsfirma hebben. Dat is bij Montedison niet het geval.

De beste oplossing is volgens Brussel dat de lidstaten akkoord gaan met het Commissie-voorstel de Europese elektriciteitsmarkt in 2005 volledig te liberaliseren. Maar dat wil Frankrijk niet. Duitsland liet op de top in Stockholm de Fransen om politieke reden (te weten de Frans-Duitse relatie) niet vallen.