Volksmythen

En de prijs gaat naar de professionele getuige Shepard Smith van Fox tv. Hij kon het sterven van Timothy McVeigh het aangrijpendst beschrijven voor het grote publiek. Hij maakte er een echt verhaal van, met begin en einde, en op gevoelige toon. Over de ogen die star naar boven bleven kijken, zonder één keer te knipperen, de kaken die even klemden ,,alsof hij vocht tegen zijn slaap''. McVeigh verschikte zijn voeten, toen stuurde de beul een volgende dosis gif door zijn aderen en er kwam daarop nog een laatste lichte beweging, weer een dosis gif en het was gebeurd. Net of het achter een glazen muur gebeurde, vond Smith. McVeighs gezicht was geel en het leek of hij op het moment van zijn dood een beetje ouder werd. Hij stierf met de ogen open, voegde een ander eraan toe. Niets had hij te zeggen, alleen dat uitgeschreven gedicht Invictus, ,,de kapitein van mijn ziel''. Uit zichzelf ging hij liggen op de doodsbrancard. Even was de misdadiger martelaar.

Een journaliste brak haar verslag voor de verzamelde wereldpers af. Zij had een groot kladblok meegenomen waarop ze nauwkeurig had opgeschreven wat ze had gezien maar plotseling zei ze: ,,en nu de volgende''. Een doorbrekend besef misschien van de kermis waar ze aan deelnam. Voor haar zit er geen prijs in. Maar Shepard Smith zal bij zijn Vut nog herinnerd worden aan zijn aangrijpende beschrijving van dat historische moment in 2001, de dood van een moordenaar van 168 mensen. Zoiets maak je niet elke dag mee.

Die getuigen moeten controleren of de overheid de doodstraf passend uitvoert en om slachtoffers zeker te stellen van de vergelding. Maar ze moeten ook mythevorming tegengaan. De dood van een massamoordenaar spreekt tot de verbeelding. De neiging bestaat om er wat bij te verzinnen en dat zelf te gaan geloven. De een vertelt misschien over tien jaar dat hij het gezicht van McVeigh razendsnel zag verouderen tot een grimmige kobold, waarna de beul er snel een laken overheen wierp, want dat mocht niemand zien. Tenminste dat had hij gehoord van iemand die de getuige had gesproken. De ander meent over twintig jaar in een laatste kreet van McVeigh te hebben opgevangen dat toenmalig president Clinton de opdrachtgever was geweest van de massamoord. Goed, niet hij had dat opgevangen maar een kennis wiens achterneef een dochter heeft die in Terre Haute op de zelfde school had gezeten als de zoon van de beul. Tegen die verhalen zijn tegengetuigenissen en later kan altijd nog de videoband van ,,de procedure'' van de doodstraf worden afgedraaid. Dan staan er samenzweringstheoretici op die zeggen dat er aan die video is geknoeid.

Er is een neiging tot folklore rond doodstraf en massamoord. Groot-Brittannië heeft nog steeds Guy Fawkes day. En dan was Fawkes nog gepakt voor hij het Britse parlement in 1605 kon opblazen. Inmiddels wordt het verbreiden van verhalen niet meer overgelaten aan een handjevol middeleeuwse roddelaars. Het is een professionele miljardenindustrie. De motelletjes in Terre Haute werden overspoeld door journalisten. Op het nieuws volgt de dramatisering. Een bebaarde bard zong een protestlied over Oklahoma en de doodstraf. De biograaf van McVeigh kwam gisteren in een BBC-documentaire aan het woord. Nu McVeigh dood is, kan hij publiceren, de zoveelste opvolger van In Cold Blood. ,,Tragisch'', zei hij met een heilig gezicht. Op de biografie volgt de verfilming. Zal Tom Cruise McVeigh spelen of komt zo'n schurkenrol niet goed uit voor zijn carrière?

En dan te bedenken dat ik nog niet eens naam of leeftijd weet van degene die wordt verdacht van het aansteken van de vuurwerkbrand in Enschede. Wethouders zijn afgetreden, brandweerlieden beschuldigd, ministers worden gehoord. De opslag van vuurwerk is zo'n beetje verboden in Nederland. Veel documentaires over de hulpverlening en het verdriet van de nabestaanden in Enschede. Maar geen verdachte, geen doodstraf, geen biografieën, geen speelfilms. Een ander soort bezwering, een ander maakbaarheidsideaal.