Met de advocaat naar de keuring

Het WAO-drama waarover de commissie-Donner adviseerde kent een aantal hoofdrolspelers: keuringsartsen, bedrijven, overheidsbureaucratie, rechters en de werknemer zelf. Wat is hun rol, en zal uitvoering van het advies-Donner daar iets aan veranderen? Deel 3 van een serie: de rechter.

Wie slaagt er het best in de ander zwart te maken, de werkgever of de werknemer? Voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten wordt dat dé vraag, als de WAO-voorstellen van de commissie-Donner werkelijkheid worden. Wint de werkgever, dan staat de werknemer ontslag te wachten. Wint de werknemer, dan moet zijn baas hem 70 procent van het laatstverdiende loon doorbetalen. Zieke werknemers hebben straks maar één uitweg, als ze geen ander werk vinden: een WAO-keuring die hen volledig arbeidsongeschikt verklaart. ,,Dat wordt een paradijs voor juristen'', voorspelt hoogleraar sociaal recht A. Geers (Universiteit van Maastricht).

Ook nu al kan onenigheid tot juridische stappen leiden. Zo bestreed een fresiakweker gisteren bij de rechtbank in Rotterdam de premieverhoging die hem was opgelegd nadat een van zijn werknemers in de WAO was beland. De instelling die voor zijn bedrijf de WAO uitvoert zou hem onvoldoende medische informatie over zijn werknemer hebben verstrekt.

Donner wil werkgevers niet langer opzadelen met hogere premies, maar hen verplichten het loon van een zieke werknemer door te betalen tot blijkt dat ze deze op geen enkele manier aan een andere baan hebben kunnen helpen. Deze `doorbetalingsplicht' compliceert de juridische bewijslast van werkgevers aanzienlijk. Ze moeten aantonen dat het niet hun schuld, maar die van de werknemers is dat deze geen ander, passend werk accepteren. Maar wanneer is een werknemer zo ziek dat hij een bepaalde functie niet meer kan vervullen? En wat is passende arbeid?

De afgelopen jaren is het aantal juridische procedures sterk afgenomen. De voornaamste reden daarvan is een regeling waardoor werknemers en werkgevers eerst bezwaar kunnen aantekenen bij de instellingen die de WAO uitvoeren. Jaarlijks doen ze dat nu zo'n 30.000 keer. Het aantal beroepszaken bij de bestuursrechter is daardoor gedaald van ruim 23.000 in 1996 tot 7.000 in 1999 (het meest recente cijfer).

Het zou hoogleraar Geers niet verbazen als het aantal bezwaren de komende jaren stijgt. Voor zieke werknemers loont het straks zich net zo vaak te laten keuren tot ze de volledige uitkering krijgen. Die wordt hoger dan de hoogste uitkering nu. ,,Dat is een aantrekkelijk voorland'', zegt Geers. ,,Als je niet volledig arbeidsongeschikt wordt verklaard, ligt de bijstand gauw in het verschiet. Dan kun je maar beter je advocaat meenemen naar de keuring.''

Welke aandoeningen recht geven op een uitkering wil Donner vastleggen in een `keuringscriterium'. Hij stelt voor dat sprake moet zijn van `ernstige ziekten of gebreken' die hebben geleid tot een `duurzame en aanzienlijke vermindering van de mogelijkheden om maatschappelijk te functioneren'. Voor keuringsartsen wordt het een hele klus dit criterium toe te passen. ,,Er staan allerlei multi-interpretabele punten in'', waarschuwt een woordvoerder van de hoogste rechter voor WAO-zaken, de Centrale Raad van Beroep. Wanneer is een ziekte of aandoening ernstig? Wanneer is een situatie duurzaam?

Arbeidsdeskundigen die de werknemer zouden kunnen bijstaan bij het vinden van een nieuwe functie spelen in de plannen van Donner geen rol meer bij reïntegratie. Werkgever en werknemer dienen zelfstandig en in goed overleg tot een oplossing te komen, vindt hij. Als dat niet lukt, kunnen ze hun geschil voorleggen aan een onafhankelijke commissie. Haar uitspraken zijn niet bindend.

Veel heil hoeven werknemers er niet van te verwachten, meent de Arnhemse advocaat A. Balkema, specialist in sociale-zekerheidsrecht. ,,Een lid van zo'n commissie opereert zonder enige bevoegdheid. Hij moet veel weten van het bedrijf waar het om gaat, maar hij mag er geen nauwe banden mee hebben, want dan kan hij niet onafhankelijk oordelen. Voor informatie over passende functies in het bedrijf is hij afhankelijk van de afdeling personeelszaken, die er belang bij kan hebben bepaalde informatie wel of niet te geven.''

Als het met de geschillencommissie niet lukt, volgt de weg naar de kantonrechter. Die beoordeelt wie in gebreke is gebleven: werkgever of werknemer. Heeft de werknemer onvoldoende gedaan om weer aan de slag te komen, dan verliest hij na maximaal twee jaar zijn salaris en mogelijk WW-recht.

Zo'n werknemer valt dan onder het gewone ontslagrecht. Voor ontslag moet de werkgever toestemming vragen aan de directeur van de regionale arbeidsvoorziening, maar dat is volgens hoogleraar sociaal recht W. Fase (Katholieke Universiteit Brabant) bijna een formaliteit. ,,Er is altijd wel een reden te verzinnen voor ontslag. Een reorganisatie bijvoorbeeld.''

Het grote verschil tussen een volledige uitkering en het bijstandsniveau maakt van de WAO een `alles-of-niets-regeling', waarschuwt Fase. ,,Dat kan al invaliderend werken. Je zal maar een bepaalde kwaal hebben en de kans lopen dat je je inkomen kwijtraakt. Dat verstoort de innerlijke rust aanzienlijk. Je wordt daar alleen maar zieker van.''

Eerdere delen van deze serie verschenen op 7 en 9 juni. Ze zijn te lezen op www.nrc.nl/denhaag. WAO-discussie via De Stemming op dezelfde site.