EU: Ruzie met VS is uitzondering

Aan conflictpotentieel geen gebrek, maar er is de Europese bondgenoten veel aan gelegen Bush op zijn eerste reis door Europa een warm onthaal te bereiden, zegt Eurocommissaris Pascal Lamy.

Meningsverschillen zijn er te over, maar toch is bij de Europese Unie het consigne om de eerste ontmoeting tussen de Europese regeringsleiders en de Amerikaanse president George W. Bush donderdag vooral aangenaam te laten verlopen. In het Zweedse Gotenborg zal het niet tot twistgesprekken komen, voorspellen EU-diplomaten. Iedereen wil in een goede stemming openlijke controverses vermijden.

Toch scherpte de Europees commissaris voor Milieu, Margot Wallström, gisteren het conflict over het Kyoto-protocol over broeikasgassen met de Amerikaanse regering aan. Ze presenteerde een rapport met de conclusie dat de EU in 2008 ruimschoots kan voldoen aan de Kyoto-eisen voor vermindering van uitstoot van kooldioxide. Extra maatregelen om de vermindering van de uitstoot nog eens te verdubbelen kosten volgens haar maar weinig. Bush heeft het Kyoto-protocol `dood' verklaard met als argument dat de maatregelen een te zware last voor de Amerikaanse economie zouden zijn. Nadat de EU zeer geërgerd reageerde komt hij met alternatieve milieuplannen naar Gotenborg.

Europees commissaris Pascal Lamy (Internationale Handel) was vorige week ook al weinig terughoudend toen hij over een staalconflict tussen de EU en de Verenigde Staten sprak. Hij zei zich zorgen te maken dat de VS het gevoel hebben het probleem op te moeten lossen ,,door druk op anderen, of nog erger, door het tonen van spierballen''. Het was taal die haaks lijkt te staan op Lamy's gewoonlijke relativering van handelsconflicten tussen de EU en de VS. ,,Gezien de enorme gezamenlijke handelsbelangen die de VS en de EU hebben, hebben we alle belang bij samenwerking. We zijn elkaars belangrijkste handelspartners. Er zijn ruzies, dat zijn uitzonderingen, die moeten gestuurd worden en daarvan moeten geen vreselijke drama's worden gemaakt'', zegt hij.

Maar waarom deed hij dan zelf zo dramatisch over het Amerikaanse dreigement om de invoer van Europees staal te belemmeren? ,,Omdat ik duidelijk wilde maken dat het belemmeren van invoer om het probleem van de Amerikaanse staalindustrie op te lossen, een verkeerde aanpak is'', zegt hij. Gespeeld drama dus.

Op de vraag wat er sinds het aantreden van president Bush in Washington in Europese ogen is veranderd, reageert Lamy allereerst met te benadrukken dat veel niet anders is dan het onder president Clinton was. ,,Ik heb gelezen wat er gezegd is over zaken als het Kyoto-protocol en over een anti-raketsysteem, en dat maakt geen groot verschil met de vorige Amerikaanse regering als ik denk aan bijvoorbeeld de kwestie van anti-persoonsmijnen'', zegt Lamy, die voor zijn handelsbeleid nauw overlegt met zijn collega Chris Patten (Buitenlandse betrekkingen) en met de hoge functionaris voor het buitenlands beleid van de EU, Javier Solana.

Op handelsgebied ziet hij wel een belangrijke verandering bij de Amerikaanse regering. Onder leiding van Bush wordt meer ,,pro-actief'' opgetreden, om te trachten mogelijke problemen voor de VS een stap voor te zijn. ,,Bush is duidelijk een president die een agenda heeft voor het internationale handelsbeleid. Uit allerlei verklaringen blijkt dat die agenda zeer ambitieus is. Maar onveranderd in het Amerikaanse systeem is dat de handelspolitiek erg van het Congres afhangt. De regering heeft een akkoord nodig van Republikeinen en Democraten. De regering is echter pro-actief begonnen met resultaten te leveren. Dat is het geval met de beëindiging van het jarenlange geschil over bananen met de EU. Maar ook met de duidelijk aangegane verplichting van een nieuwe onderhandelingsronde van de WTO, de Wereldhandelsorganisatie'', zegt Lamy.

Tijdens de topontmoeting van Bush en de Europese regeringsleiders in Gotenborg wordt een massale opkomst verwacht van demonstranten tegen de globalisering van de handel. De Zweedse politie is na de ervaringen met zulke demonstranten in 1999 in het Amerikaanse Seattle en vorig jaar in Praag op alles voorbereid. Als de tegenstanders van globalisering in Gotenborg vroeg opstaan, kunnen ze de ascetische Eurocommissaris Lamy 's morgens om zes uur een uurtje zien joggen. Wat ze zich dan vermoedelijk niet realiseren is dat Lamy begrip heeft voor zorgen over de gevolgen van globalisering.

,,Veel vragen, zorgen of angsten die doorklinken in kritiek op de globalisering, zijn volgens mij ter zake doende'', zegt hij. ,,Niet bij de vragen, maar bij de beantwoording ervan verschil ik echter grondig met de meeste critici van de globalisering. Ik ben voor vrijhandel, ik denk dat toename van de handel een goede zaak is, maar we moeten ook kritisch reageren op schade aan het milieu of systematische sociale dumping als gevolg van vrijhandel. Als we niet ingaan op vragen hierover, lopen we zowel in Europa als in de VS het risico om politieke steun voor vrijhandel te verliezen. Mijn conclusie is dat er niet minder WTO moet komen. Om globalisering te beheersen is er meer bestuur nodig.''

Regelingen voor het milieu, voor investeringen en voor concurrentie moeten daarom volgens hem centraal staan bij een volgende WTO-onderhandelingsronde. Maar volgens een recent document van de Europese Commissie over de Europees-Amerikaanse betrekkingen is de VS weinig enthousiast voor multilaterale regelingen. De VS werkt bij voorkeur met unilaterale overeenkomsten, terwijl de EU liever multilaterale akkoorden zoekt in het kader van organisaties als de WTO of de Verenigde Naties (het Kyoto-protocol). ,,Het is waar dat de multilaterale benadering het basisprincipe is van het buitenlands beleid van de EU. Ook is waar dat de VS minder natuurlijk multilaterale verplichtingen aangaan. Er is een verschil van cultuur. Maar ik probeer de VS wat meer in de multilaterale richting te krijgen.''

Bij onderhandelingen met de VS zit Lamy tegenover Robert Zoellick, de handelsgezant van de regering-Bush die tevens een persoonlijke vriend is van de Eurocommissaris. Die vriendschap heeft in Lamy's ogen zowel voor- als nadelen. Een voordeel is dat de twee elkaar zo goed kennen, dat ze geen tijd behoeven te verliezen met aftasten. Een nadeel is dat als ze een geschil oplossen zowel in de VS als in de EU gedacht kan worden dat ze door hun vriendschap de zakelijkheid uit het oog verloren hebben. Bovendien is een nadeel dat de vriendschap op het spel kan komen te staan. ,,Als dat gebeurt, offer ik mijn vriendschap op'', zegt Lamy, ,,Mijn mandaat als EU-onderhandelaar gaat voor alles.''