Optimisme in Iran

DE IRAANSE PRESIDENT Mohammad Khatami heeft voor zijn herverkiezing zelfs nog meer stemmen gekregen dan in 1997 voor zijn eerste ambtstermijn. De opkomst was weliswaar lager, maar zijn percentage stemmen hoger. De Iraanse kiezers hebben voor de vierde achtereenvolgende keer sinds 1997 geen enkel misverstand laten bestaan over wat zij willen: een liberalisering van het regime en respect voor de wet. Op dat programma heeft Khatami nu tweemaal met overmacht de presidentsverkiezingen gewonnen. En op dat programma hebben zijn aanhangers ook de gemeenteraadsverkiezingen van 1999 en de parlementsverkiezingen van 2000 zeer overtuigend in hun voordeel beslist.

De kleine maar zeer machtige conservatieve factie, afkomstig uit de gevestigde orde van zakenlieden en geestelijken, heeft zich de afgelopen vier jaar volstrekt niet gestoord aan de wil van het volk. Integendeel, hoe meer gekozen instituties in handen van hervormers kwamen, hoe grover het verzet werd van conservatieve machtsblokken die zich beriepen op hun goddelijk gelijk. Sinds vorig jaar het parlement zijn hervormingsgezinde meerderheid kreeg, heeft de rechterlijke macht tientallen prominente hervormers gevangen gezet en kranten verboden. Door het parlement aangenomen vernieuwende wetsontwerpen werden geblokkeerd door de Raad van Hoeders van de Grondwet, een niet-gekozen orgaan dat het islamitische gehalte van wetgeving toetst. De Opperste Leider, wiens grondwettelijke bevoegdheden hem een doorslaggevende rol toebedelen, verhinderde een debat in het parlement over hervorming van de perswet, die op het laatste moment door het vertrekkende, nog conservatieve parlement was aangescherpt.

ER IS GEEN enkele aanwijzing dat de conservatieven zich opmaken om hun koers te verleggen, hoe groot Khatami's overwinning ook is. Zonder twijfel worden sommigen daarbij gemotiveerd door de religieuze overweging dat de meerderheid van het volk de weg kwijt is. Maar in het conservatieve kamp zijn er meer die vrezen dat zij de geneugten kwijtraken die de macht meebrengt. Een lichtpuntje is de opkomst van een groep invloedrijke conservatieve pragmatici die inzien dat de arrestaties, de krantensluitingen en het geweld van straatschenders het imago van het islamitische systeem dusdanig schaden dat de hele Islamitische Republiek op termijn in gevaar komt. Zij werken aan de oprichting van een conservatieve politieke partij die op constructieve wijze aan het democratische spel deelneemt.

Intussen zijn verdere arrestaties en showprocessen te verwachten, begeleid door dreigende voorspellingen van reactionaire ayatollahs over morele verwording als hun voorschriften niet worden nageleefd. Toch is optimisme op zijn plaats. De Iraanse bevolking is extreem jong. De jeugd, inclusief kinderen van conservatieven, wil hervormingen. Het moet wel heel gek lopen wil zij niet over een paar jaar in staat zijn zelf die hervormingen door te voeren.