NOG GEEN GEVAAR VAN JAN NAGEL VOOR PAARS, DAT ZELF ALLE OPTIES OPEN HOUDT

Laat dat maar aan Jan Nagel, eens de schrik van menige PvdA-partijraad en nu mede-oprichter van Leefbaar Nederland, over: een ware politicus toont zijn kaarten niet, totdat het absoluut noodzakelijk is. En dus bracht het oprichtingscongres van Leefbaar Nederland, gisteren in het Hilversumse Gooiland, eigenlijk maar verdraaid weinig helderheid over wat Leefbaar Nederland, de schrik van de Haagse politiek, wérkelijk van plan is.

Geen partijprogramma: dat moet nog worden geschreven onder leiding van de zanger-dj-politicus Henk Westbroek. Geen lijsttrekker: die wordt pas volgend jaar gekozen-aangewezen. Wél al leden/congresbezoekers, die bereid waren de lijn van Nagel, Westbroek en Willem van Kooten nauwgezet te volgen, de bestuursvoorstellen met applaus en voorzichtige tegenspraak uit de zaal met hoon te overladen. De twee extreemrechtse heren die ter vergadering hun royement wilden aanvechten, maakten dan ook geen schijn van kans.

Het is misschien niet helemaal eerlijk, maar toch dringt zich de conclusie op dat Leefbaar Nederland zich op de eerste dag van het partijbestaan niet heeft doen kennen als een radicaal alternatief voor de bestaande politieke partijen. Die zijn immers op dit moment, de een wat meer dan de ander, ferm in de hand van de partijleiding en ontberen luidkeelse interne oppositie. Ook die houden ten aanzien van de eerstvolgende krachtproef, de Kamerverkiezingen van mei volgend jaar, zoveel mogelijk hun kaarten tegen de borst gedrukt. Wie straks met wie wil regeren – dat is in decennia Nederlandse politiek nog niet zo onduidelijk geweest.

,,Het is wel aardig eigenlijk, hoe de PvdA steeds meer trekjes van het CDA van vroeger begint te vertonen'', zegt een prominente CDA'er. De smartelijkste periode in het oppositiebestaan van het CDA - eens hart van elke regeringscoalitie maar sinds zeven jaar door Paars ruw naar de zijlijn gedrukt - lijkt voorbij nu de opiniepeilingen op een stabiele kiezersaanhang wijzen. Tijd dus voor enige Schadenfreude over de manier waarop de PvdA de oude rol van het CDA lijkt te hebben overgenomen: buigingen en grommen naar links en naar rechts, teneinde alle opties open te houden.

Om te beginnen is er de richting binnen de PvdA die droomt van een beëindiging van Paars. Niet meer met de VVD, vinden een aantal Kamerleden, waarvan de vice-voorzitter van de PvdA-fractie in de Tweede Kamer, Adri Duivesteijn, de meest prominente is. Dan nog liever GroenLinks, waar de competente bestuurders geenszins voor het opscheppen liggen, maar waarvan de bezieling het linkse hart in ieder geval weer een beetje laat kloppen.

Het grote bezwaar van deze optie is natuurlijk, dat PvdA en GroenLinks straks in de Tweede Kamer geen meerderheid zullen vormen. Bij zo'n linkse coalitie moet dus in ieder geval straks het CDA worden betrokken. En vermoedelijk nog een andere partij, zoals D66 of zelfs de ChristenUnie. Duivesteijn heeft in een opiniestuk in de Volkskrant het CDA vast opgeroepen al te luide oppositie tegen Paars te staken - voor alle zekerheid.

Op waardering in de kring van D66 hoeft dit streven niet te rekenen. ,,Het CDA in de regering? Daar moet je toch eigenlijk niet aan denken'', zegt Bert Bakker, vice-fractievoorzitter van D66 in de Tweede Kamer. ,,Het CDA een progressieve partij - daar moet ik om lachen. Een partij van de restauratie, dat is het''.

Deze onverholen afkeer van het CDA wordt door heel wat PvdA'ers gedeeld - en niet de minsten. ,,Voortzetting van Paars lijkt me voor de hand liggen wanneer de kiezers zich daar niet tegen verzetten'', verklaarde Klaas de Vries, minister van binnenlandse zaken en de verpersoonlijking van de verantwoordelijke PvdA-bestuurder. Geen gedonder: voortzetting van de vruchtbare PvdA-VVD-coalitie. Desnoods met D66, of zelfs GroenLinks. Liever geen CDA.

Alleen al het feit dat het CDA zich verzet tegen de gemeentelijke herindelingen rond Den Haag, en daarmee de Haagse burgemeester Deetman (CDA) in de kou laat staan, is in de ogen van `rasbestuurder' De Vries een onvergeeflijke fout, en discrediteert het CDA als coalitiepartner. Gewoon door met Paars, en Wim Kok als lijsttrekker, daar deze immers – zoals De Vries zegt in voor hem typerend jargon - ,,het vertrouwen van de bevolking geniet''.

Bij de VVD wordt over toekomstige coalitievorming zoveel mogelijk gezwegen, maar het lijkt alleszins denkbaar dat Kok III ook bij de liberalen de voorkeur heeft. Weliswaar bestaat, als je de opiniepeilingen bekijkt, er een aardige kans dat de VVD de grootste partij wordt als Kok niet meer de PvdA-lijsttrekker wil zijn, maar daar lijkt geen enkele rechtgeaarde VVD'er zich op te verheugen.

VVD-leider Hans Dijkstal heeft de PvdA onlangs al opgeroepen uit te spreken dat de huidige `succesformule' kan worden voortgezet. En de Zalm-norm, eerder door Dijkstal min of meer tot heilige koe uitgeroepen, heet nu plotseling een stelsel van afspraken, waarbinnen op allerlei manier geschoven en geregeld kan worden. Als de verantwoordelijke omgang met de staatskas en de aflossing van de staatsschuld, waar immers ook de PvdA voor is, maar overeind blijven.

Toch is het ook voor de VVD zaak het CDA een beetje te vriend te houden. Na een korte eruptie van anti-CDA gevoelens bij Dijkstal, vooral ingegeven door de slinkse wijze waarop CDA-leider Jaap de Hoop Scheffer in het Enschede-debat VVD-minister De Grave ten val probeerde te brengen, heerst nu weer liberale welwillendheid jegens de christen-democraten; dit om de avances in hun richting uit PvdA-kring dwars te zitten, maar ook wel omdat een PvdA-VVD-coalitie alleen straks geen meerderheid in de Eerste Kamer zou hebben, zoals VVD-staatssecretaris Hans Hoogervorst dit weekeinde opmerkte. En het is geenszins zeker dat D66 straks bereid is nog een kabinetsperiode als vijfde wiel aan de wagen te fungeren.

Discreet manoeuvreren is dus het parool. Voorlopig kun je niet zeggen dat de Leefbare garde van Jan Nagel daartegen een dam kan opwerpen.

De Tweede Kamer spreekt deze week over burgemeestersbenoemingen