VIRULENT EIWIT SMOKKELT BACTERIE DOOR DE DARMWAND

Onderzoekers van het Institut Pasteur in Parijs hebben ontdekt hoe de bacterie Listeria monocytogenes, een belangrijke oorzaak van voedselvergiftigingen, het lichaam binnendringt. Een bacterieel eiwit bindt zich in het darmslijmvlies aan een zogenoemd adhesiemolecuul dat de cellen die het slijmvlies bekleden aan elkaar vastkit tot een hermetisch afgesloten laag. Daarin valt dan een gat waardoor de ziekteverwekker het darmweefsel binnendringt (Science, 1 juni).

Een door Listeria veroorzaakte voedselvergiftiging ontstaat meestal na het eten van rauwe groenten, zachte kaassoorten en bewerkte vleeswaren zoals patés. Gezonde volwassenen hebben er zelden veel last van, maar kinderen, ouderen en mensen met een verzwakte weerstand kunnen er hersenvliesontsteking aan overhouden en zwangeren een miskraam. Dan moet de bacterie wel eerst levend door de maag komen, via de darm in de bloedbaan belanden en de bloed-hersenbarrière of de placenta passeren. Het darmslijmvlies is een grote hindernis op deze reis. Het is bekleed met een laag epitheel waarvan de cellen naadloos tegen elkaar passen.

In proeven waarbij de Fransen de bacteriën toevoegden aan gekweekte darmcellen, hebben ze op de wand van de bacterie een eiwit gevonden, internalin genaamd, dat een verbinding aangaat met E-cadherine, een adhesie-eiwit van de darmcellen. Zij veronderstelden dat deze reactie noodzakelijk is om de bacterie door de darmwand te loodsen. Vervolgonderzoek bij muizen en ratten mislukte echter, naar later bleek doordat het E-cadherine bij deze dieren in één aminozuur afwijkt van dat van de mens.

Proeven met cavia's lukten wel, maar ook met muizen die het gen voor menselijk E-cadherine hadden gekregen. De dieren kregen voer dat was besmet met normale Listeria-bacillen of met mutanten die geen internalin kunnen maken. De normale variant maakte de dieren doodziek, terwijl de mutant ze niets deed. Dat toonde aan dat Listeria internalin nodig heeft om het lichaam te kunnen infecteren.

Onduidelijk is nog hoe beide eiwitten met elkaar in contact kunnen komen. Als echte adhesiemoleculen liggen de moleculen E-cadherine ingeklemd tussen naburige cellen van het darmepitheel, zodat ze moeilijk bereikbaar zijn. De Fransen vermoeden echter dat de reactie kan optreden op het moment dat de epitheelcellen van de darm worden vervangen door nieuwe. En dat gebeurt om de drie dagen. (Huup Dassen)