Vangnet Nederland

De sociale zekerheid in Nederland is een kostbare verworvenheid. Letterlijk én figuurlijk, zo blijkt uit de inzendingen voor de essayprijs- vraag die deze krant samen met de Stichting Sociale Zekerheid 2001 organiseerde. Juist met de hete adem van de markt in de nek moeten we er zuinig op zijn.

Of 1901 werkelijk het begin markeerde van de sociale zekerheid, valt te betwisten, aldus sommige deelnemers aan deze essayprijsvraag. Eigenlijk was het de Armenwet uit 1854 die het begin vormde van de Nachtwakerstaat, schrijft Nico Ridder uit Amstelveen. Maar na de Tweede Wereldoorlog kwam de sociale wetgeving pas echt goed op gang, nuanceert hij zichzelf in een tweede inzending.

Voor F. Gietema uit Driebergen is één ding zeker: ,,De AOW is het sociale monument van de twintigste eeuw.'' Want het beeld dat in vroeger tijden diverse generaties op een boerderij in harmonie samenleefden, doet aan de werkelijkheid weinig recht, vindt hij. De vraag `wie neemt oma het komende half jaar in huis' was in die tijd volgens Gietema een veelbesproken onderwerp op familiebijeenkomsten. Ouderen kregen door de AOW (1957) hun zelfstandigheid terug en konden hun leven naar eigen inzicht inrichten.

Lezers konden reageren op vier stellingen: `In deze tijden van vergrijzing én welvaart moet de AOW-premie worden verdubbeld'; `Werkgevers misbruiken de WAO om zich te ontdoen van veeleisende (veelal vrouwelijke) en lastige werknemers'; `Wie in deze tijd van krapte op de arbeidsmarkt werkloos is, heeft dat aan zichzelf te wijten'; `Ons stelsel van sociale zekerheid is nog steeds te ruimhartig'. Sommige auteurs hadden grote moeite met de stellingen, die ze als eenzijdig, tactloos en stigmatiserend omschreven. Toch leverden de stellingen die opinies moesten uitlokken veel goede inzendingen op. De jury – bestaande uit oud-minister van Sociale Zaken Bert de Vries (CDA), secretaris sociale zaken bij VNO-NCW Trees Snelders, CNV-voorzitter Doekle Terpstra en NRC Handelsblad-redacteur Herman Staal –had bij de bijna tachtig inzendingen veel moois te lezen, naast ook enige technische en ingewikkelde verhandelingen. De stelling over de AOW heeft geen winnaar opgeleverd; de `ruimhartigheid' van het sociale stelsel bleek door de bank genomen méér boeiende inzendingen te hebben opgeleverd. De vier winnende artikelen zijn op deze pagina afgedrukt.

Eén bijna-winnaar verdient nog een vermelding. Roel Mulder uit Amersfoort brengt naar de mening van de jury een origineel idee in. ,,Maak van de WW een knipkaart'', schrijft hij. De dertig maanden maximale uitkeringsduur zou moeten worden omgezet in een knipkaart van dertig maanden, waarbij een werkloze makkelijk tijdelijk en lager betaald werk aan kan nemen, zonder zijn rechten op een WW-uitkering te verliezen. Daardoor neemt het arbeidsaanbod toe. Werkgevers zullen bovendien sneller geneigd zijn om oudere werklozen aan te nemen omdat ze dan niet gestraft worden als die persoon arbeidsongeschikt wordt.

Over de bekroonde bijdrage van Jan Dick Bruijne wil de jury nog kwijt dat ze heeft getwijfeld of het hier niet te veel over de zorg gaat. Maar uiteindelijk liggen zorg en sociale zekerheid dicht bij elkaar. Dat maakt zijn bijdrage in ieder geval goed duidelijk.

Wilt u reageren op een essay? Stuur uw reactie naar e-mailadres zctsv@nrc.nl of naar NRC Handelsblad, Zaterdags Bijvoegsel, Postbus 8987, 3009 TH Rotterdam. Uw bijdrage moet donderdag in ons bezit zijn.