Spiraal van verwachtingen

STELLING: Werkgevers misbruiken de WAO om zich van veeleisende (veelal vrouwelijke) en lastige werknemers te ontdoen

De Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO) verzekert werknemers die langer dan een jaar geheel of gedeeltelijk arbeidsongeschikt zijn van een loonvervangende uitkering. `Arbeidsongeschikt wil zeggen dat de verzekerde als gevolg van ziekte, gebrek, zwangerschap of bevalling niet in staat is om met gangbare arbeid hetzelfde te verdienen als gezonde mensen met soortgelijke opleiding en ervaring.'

Vaak speelt het dilemma dat een werknemer in staat is zijn werk uit te voeren maar dan wel ten koste van gezondheidsschade en lijden. Is het redelijk om van iemand te verwachten dat hij doorwerkt als dat pijn doet of als de genezing daardoor vertraagt? De wetgeving geeft hierover geen duidelijkheid. De werknemer maakt zelf die afweging, eventueel in overleg met huisarts, leidinggevende of bedrijfsarts. Maar wie heeft het laatste woord hierover? De beroepsvereniging van bedrijfsartsen, de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde, stelt nadrukkelijk dat deze zogeheten claimbeoordeling en controle niet tot het takenpakket van de bedrijfsarts horen. De verzekeringsgeneeskundige van de Uitvoeringsinstantie die deze claimbeoordeling wel tot zijn taak rekent, komt over het algemeen pas na acht maanden in beeld. Dan heeft de beeldvorming over de mate van arbeidsongeschiktheid voor de eigen functie zowel bij de werknemer als bij de werkgever meestal al vaste contouren aangenomen. Deze ruime interpretatiemogelijkheden en gebrekkige handhaving van de WAO geven werkgevers en werknemers veel bewegingsvrijheid.

Werkgevers zijn door de tucht van de markt genoodzaakt werkprocessen te veranderen met als gevolg dat de eisen welke gesteld worden aan kennis en vaardigheden van werknemers in hoog tempo wisselen. Hierdoor worden werknemers in toenemende mate geconfronteerd met hun beperkingen. Werknemers die de nieuwe eisen niet aankunnen door onvoldoende capaciteiten of ouderdom zien geen uitweg, gaan door en forceren zich. Zo ontstaat een stuwende marktwerking naar de WAO.

Werknemers stellen op hun beurt meer eisen aan de arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden. Parttime werk, door de werkgever georganiseerde kinderopvang en zorgverlof zijn inmiddels een verworven recht. Bovendien is de houding gewijzigd, zowel ten opzichte van werk als van gezondheid. Waar in het verleden begrippen als dienstbaarheid en loyaliteit centraal stonden ligt het accent nu bij assertiviteit en het eigen loopbaanperspectief. De aandacht voor gezondheid is enorm. Voor ziekte is geen plaats en als die dan toch optreedt moet er een oorzaak zijn. Eigentijdse Engelstalige diagnosen die verwijzen naar de vermeende oorzaak (buiten jezelf) als repetitive strain injury (RSI) ten gevolge van beeldschermwerk, whiplash na een aanrijding en burn-out door te grote werkdruk zijn dan ook sterk vertegenwoordigd binnen de nieuwe generatie WAO'ers. Inderdaad laten werkgevers vaak maar al te makkelijk werknemers die niet aan de nieuwe eisen voldoen, via de WAO uitstromen. Inderdaad is het percentage vrouwen groot. Gezien de hoeveelheid eisen die werknemers stellen aan de arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden zijn de termen `veeleisend' en `lastig' verdedigbaar. De ogenschijnlijk tegenovergestelde stelling dat werknemers de WAO misbruiken om zich te ontdoen van veeleisende (veelal mannelijke) en lastige werkgevers is echter evengoed verdedigbaar.

Dit legt de kern van het WAO-probleem bloot. Werkgevers en werknemers zijn gezamenlijk beland in een spiraal van steeds verder opschroeven van wederzijdse verwachtingen. Deze ontwikkeling leidt in combinatie met de ruime interpretatiemogelijkheden en gebrekkige handhaving van de wet tot onnodige gezondheidsschade en overvloedige WAO-instroom.

De stelling over misbruik van de WAO is te handhaven. De huidige WAO is echter niet te handhaven.

Tom Mutsaerts is als zelfstandige bedrijfsarts gevestigd in Den Haag.