Brussel schrikt niet van Iers `nee'

In Brussel is opvallend rustig gereageerd op de afwijzing van het verdrag van Nice door de Ierse bevolking. Met een paar uitzonderingsclausules kan Nice gered worden.

Ondanks de Ierse afwijzing blijft het Verdrag van Nice gewoon intact. Dat was de mening gisteren van hoge diplomaten van lidstaten van de Europese Unie na de negatieve uitslag van het Ierse referendum over het verdrag. Aangenomen wordt dat het Ierse probleem op dezelfde manier opgelost wordt als in 1992 gebeurde na de Deense afwijzing van het Verdrag van Maastricht.

De Europese regeringsleiders besloten indertijd tijdens de top van Edinburgh dat Denemarken zogeheten opt-outs kreeg waardoor het niet behoefde mee te doen aan de Economische en Monetaire Unie, aan het Europese defensiebeleid en aan het gemeenschappelijke beleid bij Justitie en Binnenlandse Zaken. Vervolgens werd het Verdrag van Maastricht met deze opt-outs nog eens per referendum aan de Deense kiezers voorgelegd, die het daarna aanvaardden.

In Brussel verwacht men dat de Ierse regering spoedig met een voorstel voor een Ierse opt-out voor het Verdrag van Nice zal komen. Zover zal het volgende week op de Europese top in het Zweedse Gotenburg nog niet zijn. Vermoedelijk zullen de Europese regeringsleiders over een Zweeds verzoek in oktober beslissen als ze een topbijeenkomst hebben in het Belgische Gent.

Voor zo'n opt-out is een besluit van de regeringsleiders voldoende. Een verdragswijziging is niet nodig. Dat betekent dat het proces van ratificatie van het Verdrag van Nice in de andere EU-landen gewoon kan doorgaan. Het verdrag is pas van kracht als het door alle vijftien EU-lidstaten is geratificeerd. Tot nu toe heeft alleen het Deense parlement het verdrag goedgekeurd. Ierland kan het Verdrag van Nice inclusief opt-out waarschijnlijk nog dit jaar opnieuw aan de kiezers voorleggen. Een heel nieuwe situatie ontstaat pas voor de EU als de Ieren het verdrag dan voor de tweede keer zouden afwijzen. Daarover wil men in Brussel voorlopig niet denken.

Volgens diplomaten is het waarschijnlijk dat Ierland een opt-out zal vragen op het punt van het Europese defensiebeleid. Speciaal op aandringen van Nederland is in het Verdrag van Nice de relatie vastgelegd tussen de NAVO en de EU, die vanaf 2003 met een snelle interventiemacht van zestigduizend militairen vredesoperaties wil kunnen uitvoeren. Ierse critici vrezen aantasting van de Ierse neutraliteit. In een opt-out zou vastgelegd kunnen worden dat Ierland alleen aan EU-interventies deelneemt als hiervoor een mandaat is van de Verenigde Naties.

In Brussel wordt de mogelijkheid uitgesloten dat Ierland op financieel gebied een uitzonderingspositie kan krijgen. In Ierland bestaat ergernis over kritiek van de EU op het Ierse financiële beleid. Bij de EU bestaat juist flinke irritatie over het feit dat uitgerekend de Ieren een verdrag afwijzen, omdat Ierland sinds de toetreding in 1972 vanuit een achterstandpositie met Europese steun een welvarend land is geworden. Vanaf 2006 zal Ierland daarom geen structuurgelden meer ontvangen, maar een netto-betaler aan de EU worden.

Europees Commissaris Günter Verheugen (Uitbreiding) zei gisteren dat de Ierse afwijzing van het Verdrag van Nice geen invloed zal hebben op de onderhandelingen met kandidaat-lidstaten. In het Verdrag is met het oog op de komende uitbreiding met mogelijk twaalf lidstaten vastgelegd welk stemgewicht ieder land krijgt. Bovendien is een akkoord bereikt over het aantal Europarlementariërs per land. Vanaf het moment dat het Verdrag in 2004 door alle landen van de EU is geratificeerd, kunnen nieuwe lidstaten worden opgenomen. De Europese leiders hebben al afgesproken om in 2004 over een vervolg-verdrag op Nice te zullen onderhandelen.