Als er chaos komt, komt die maandag

Morgen is het 10 juni, de dag waarop het nieuwe NS-rooster wordt ingevoerd. De hele organisatie staat op scherp. Toch wordt de grootste chaos pas maandag verwacht.

De woordvoerster van de Nederlandse Spoorwegen loopt niet graag op zaken vooruit. Ze gaat ervan uit dat alles goed gaat als morgen de omstreden nieuwe dienstregeling wordt ingevoerd. Maar navraag leert dat intern bij NS gelijke, of zelfs zwaardere voorbereidingen worden getroffen voor de inmiddels beruchte 10de juni, dan bij andere grote evenementen, zoals een voetbalwedstrijd of, recentelijk, Koninginnedag.

Personeel van de afdelingen communicatie en logistieke planning is morgen in Utrecht op het hoofdkantoor aan het werk. De Railverkeersleiding en de bijsturingsteams van NS, die beide dagelijks de loop van de treinen in de gaten houden, zetten extra personeel in (niet op Koninginnedag). Op drie plaatsen in het land worden crisisteams ingezet (twee op Koninginnedag). Extra personeel bij de callcentra. Een Railbeleidsteam meldt zich op het hoofdkantoor en directeur Nol Döbken zal gedurende de dag ,,ongetwijfeld even zijn neus laten zien'', wat op 30 april niet het geval was.

Waar houdt NS rekening mee? ,,Als een trein altijd om tien voor negen vertrekt en nu om kwart voor negen, dan kan het zijn dat die rijweg per ongeluk toch om tien voor negen wordt vrijgegeven'', verklaart de woordvoerster van NS. ,,We moeten een gewenningsproces door. Een nieuwe dienstregeling vertoont altijd kinderziektes''.

Eén daarvan is het extra tekort van 150 machinisten en conducteurs als gevolg van de nieuwe dienstregeling, boven op het huidige personeelstekort dat volgens de woordvoerster ,,enkele tientallen'' bedraagt. In de Randstad alleen komt NS nu al 150 conducteurs en 72 machinisten tekort. Daarbij komt het tekort aan treinen en de mankementen aan de treinen die NS wel bezit. Momenteel wachten 282 wagons op reparatie (150 is gemiddeld). Dat heeft overigens niets met het nieuwe dienstrooster te maken.

De machinisten en conducteurs zelf verwachten dat het rustig wordt morgen. Op zondag rijden minder treinen en de dienstregeling is simpeler. Maandag in de ochtendspits, dat wordt pas lastig, zeggen ze. De vakbonden verwachten de komende weken een chaos op het spoor, alleen al omdat het nieuwe rooster meer machinisten en conducteurs vergt. Die krijgen langere rusttijden. Willen er evenveel treinen blijven rijden, is er meer personeel nodig.

Wat zijn precies de verschillen tussen het huidige en het nieuwe rooster? Eerst het rooster tot op de dag van vandaag. Daarin sluiten de diensten van de conducteurs en machinisten strak op elkaar aan. Ze hebben weinig tijd om over te stappen naar hun volgende trein en hun schaftpauze, die zij hun sterpauze noemen, bedraagt minimaal een half uur. Het treinpersoneel rijdt nu ook door heel het land. Als een machinist of conducteur op de ene trein vertraging heeft, zal zijn volgende trein ook te laat vertrekken. Een trein moet minimaal één machinist en één of twee conducteurs binnen hebben om te mogen vertrekken. Zo verspreiden de vertragingen zich als een `olievlek' over het land, stelt NS. Om die vertragingen terug te dringen heeft NS gesteld dat de machinisten en conducteurs nu aan elkaar en aan vaste, kortere trajecten worden gebonden. Ze worden een team en blijven zoveel mogelijk in hun eigen regio rijden, één traject per dag.

Het nieuwe werkrooster wil zo voornamelijk die olievlekwerking van de vertragingen tegengaan. Dus krijgen de machinisten en conducteurs langere overstaptijden en langere pauzes toebedeeld. Soms langer dan bedoeld, denkt secretaris Albert Schmalgemeyer van de ondernemingsraad van NS, omdat de treinen minder goed op elkaar aansluiten. ,,Een conducteur heeft nu soms maar drie tot vijf minuten om over te stappen. In de nieuwe regeling hebben ze overstappen van gemiddeld tien maar soms 27 of 32 minuten.'' Schmalgemeyer verwacht dat door de combinatie van een inefficiënte roosterplanning en de tekorten veel treinen zullen uitvallen.

En dan is er nog – ondanks het behaalde akkoord met de directie – de onrust onder het personeel. Het personeel bereidt al zich voor op stiptheidsacties. In een nieuwsbrief van de regio Randstad-Noord uiten lokale ondernemingsraadleden onder de kop `10 juni' de behoefte het personeel ,,nogmaals te wijzen op uw rechten''. Op het recht op twee rustdagen per week bijvoorbeeld: ,,Maak hier dan ook gebruik van''. Het advies: ,,Lees nog eens goed de voorschriften door.''

Het `antivertragingsplan', zoals het nieuwe rooster door NS onlangs is omgedoopt, moet 2 tot 4 procentpunten winnen op de punctualiteit. De machinisten en conducteurs geloven daar, door alle eerder genoemde problemen, niet in. Bovendien zit NS met de huidige punctualiteit van 78 procent nog ruim onder de norm die ze dit jaar willen en (in het contract met de overheid) ook moeten halen, namelijk 88 procent. In een advertentie gisteren en eergisteren in alle dagbladen waarschuwt NS al dat de reiziger van het `antivertragingsplan' weinig zal merken. Pas ,,als we weer royaler in ons personeel en, vanaf eind 2002, materieel zitten.''