Wonen in een mijnwerkerslong

Geen bladzijde gaat in Een gehoorzame vader voorbij zonder dat de woorden `schuld', `angst' en `woede' vallen. In de opmerkelijke en sterke Brits-Indiase debuutroman van Akhil Sharma (1970) wordt Ram Karan geplaagd door schuldgevoelens. Preciezer: hij voelt zich schuldig omdat hij te weinig schuldgevoel heeft, terwijl hij daartoe alle reden heeft. Hij verkrachtte twintig jaar geleden zijn dochter Anita, die toen twaalf jaar was, en dreigt in herhaling te vallen omdat hij zich nu, op oudere leeftijd, aangetrokken voelt tot Anita's dochter, zijn kleindochter Asha.

Een gehoorzame vader choqueert omdat het verhaal grotendeels vanuit het dadersperspectief wordt verteld, wat de lezer dwingt tot mede-voyeurisme. In expliciete bewoordingen beschrijft Ram zijn obsessie voor jonge kinderen, Asha in het bijzonder. Hij observeert welke kleren ze draagt, hoe haar jonge lichaam eruit ziet en hoe zijn verlangen naar haar wordt aangewakkerd wanneer hij naar haar kijkt. Twee keer wisselt het perspectief naar Anita. Zij beschrijft tot in detail de verkrachting door haar vader en de gevolgen voor haar latere huwelijk.

Na de dood van haar man is Anita met Asha bij haar vader ingetrokken. Wanneer Anita vermoedt dat haar dochter gevaar loopt, doet ze er alles aan om haar te beschermen. Weggaan kan ze niet, want ze heeft geen huis en is volledig van Rams inkomen afhankelijk. Omdat zij Ram wil straffen voor wat hij gedaan heeft, eist ze geld en zijn woning in ruil voor haar zwijgen.

Ze verbiedt de dikke Ram om zijn kamer te verlaten en probeert hem vet te mesten zodat hij sneller dood zal gaan en zij de eigenaar wordt van zijn flat – een lugubere variant op het sprookje Hans en Grietje.

Ram gehoorzaamt, maar waarschuwt Anita dat haar woede zich tegen haar zal keren, en daarin krijgt hij gelijk.

Hoewel Brits-Indiase romans bekend zouden staan om hun preutsheid, zijn er de afgelopen jaren verscheidene verschenen waarin incestdrama's een rol spelen, bijvoorbeeld Ruchira Mukerjee's Toad in my Garden en Raj Kamal Jha's The Blue Bedspread. Net als bij deze romans, is het wonderlijke aan Een gehoorzame vader dat de gruwelijke beschrijvingen choqueren, maar ook als onvermijdelijk en alledaags overkomen. Ram is een meelijwekkend personage en toch verafschuw je hem als lezer niet. Dat komt doordat de persoonlijke geschiedenis van Ram wordt verbonden met de Indiase politiek en cultuur. India, zo lijkt de boodschap van de roman, is een land waarin armoede aanzet tot stelen, corruptie en machtsspelletjes op alle niveaus: in de politiek, op straat en in de slaapkamer.

Behalve Rams pedofilie is ook zijn loopbaan afkeurenswaardig: hij verdient als onderwijsinspecteur zijn geld door schooldirecteuren af te persen. Het geld sluist hij door naar de Congrespartij. De ondergang van de Gandhi-Nehru dynastie wordt gespiegeld in Rams geworstel met zijn gezondheid. Gedetailleerd beschrijft Ram hoe dik hij is en welke medicijnen hij moet slikken. Naarmate hij zich meer zorgen maakt over zijn relatie met Anita en Asha en de angst toeneemt dat zijn corruptiepraktijken ontdekt worden, raakt zijn lichaam verder in verval.

Expliciete kritiek op India wordt meestal ironisch bij monde van personages geuit: `Asha is eigenlijk de beste van haar klas, maar de vader van de jongen die nu nummer één is, is arts en geeft gratis medicijnen aan de directeur van de school', lezen we dan, of, wanneer Ram zich verbaast over de hoge opkomst bij een lokale politieke bijeenkomst: `Maar in India kan zelfs een playbackwedstrijd ter nagedachtenis van een overleden zanger duizenden toeschouwers trekken'.

Sharma schrijft rustig en beheerst proza zonder al te veel franje; hij veroorlooft zich maar af en toe beeldspraak die er niet om liegt. `Wonen in Delhi is als wonen in een mijnwerkerslong.'

Een gehoorzame vader verbindt op knappe wijze een persoonlijke geschiedenis met cultuurkritiek op India.

Het enige minpunt van de – overigens goed vertaalde – roman, zijn de weinig tot de verbeelding sprekende oranje-bruine omslagen van zowel de Nederlandse als de Engelse editie.

We zien daarop een bedroefd kijkend Indiaas meisje in een witte jurk met een witte sluier (`onschuld') tegen de achtergrond van een sloppenwijk. Het meisje stelt wellicht Asha voor. Achterop staat een foto van een Indiase man, ook in het wit gekleed, die wat peinzend omhoog kijkt. Is dat Ram? Vermoedelijk niet, want de man is niet dik genoeg. De foto's lijken afkomstig uit een antropologisch handboek en bedoeld om een Indiase `stadssfeer' uit te ademen: ellende, armoede, vervuiling en onschuldige lijdende mensen. De kaft anonimiseert de personages en categoriseert de roman als de zoveelste Brits-Indiase roman met daarop bij voorkeur een gekweld vrouwengezicht (te denken valt aan de romans Geuren en Wat het lichaam niet vergeet).

Sharma valt deze kaftkeuze niet te verwijten, maar jammer is het wel. Een gehoorzame vader is namelijk een indrukwekkende en verontrustende debuutroman van een zeer getalenteerde schrijver, die het verdient om temidden van de wildgroei aan Brits-Indiase romans opgemerkt te worden.

Akhil Sharma: Een gehoorzame vader. Uit het Engels vertaald door Marianne Gaasbeek. De Bezige Bij, 322 blz. ƒ49,80. De Engelse editie, An Obedient Father, verscheen vorig jaar bij Farrar, Strauss and Giroux, 282 blz. ƒ65,55