Lampjes tegen snode plannen in de schemer

Niet alleen topmanagers moeten oppassen met hun kennisvoorsprong als zij aandelen van hun werkgever kopen. Ondernemingen zelf komen ook in steeds troebeler vaarwater. Kan een bedrijf op dezelfde dag aandelen inkopen en aandelen uitgeven?

Verzekeraar Aegon jongleerde vorige week gevaarlijk met tegengestelde belangen. Aegon is sinds 6 april op de effectenbeurzen actief om 11,2 miljoen eigen aandelen te kopen. Met dat voorraadje effecten wil Aegon de verwachte vraag opvangen als personeelsleden de opties gaan uitoefenen die zij eerder dit jaar hebben gekregen. Aegon heeft al jaren een populaire aandelenoptieregeling, waaraan bijna alle vaste medewerkers meedoen.

Maar vorige week, toen de inkopen nog niet waren afgerond, gaf Aegon ook 55 miljoen nieuwe aandelen uit om de overname te betalen van de direct marketing activiteiten van de Amerikaanse supermarktketen JC Penney's.

Aegon vindt niet dat zij zich in de nesten heeft gewerkt. Zo was het concern naar eigen zeggen bijvoorbeeld niet op dezelfde dag in de markt om bestaande aandelen op de beurs te kopen en nieuwe aandelen aan beleggers te verkopen.

De belangentegenstellingen in eigen huis zijn echter evident. Als inkoper van eigen aandelen heeft Aegon geen belang bij een rap oplopende koers, dat maakt de inkoop duurder. Agressieve koersopdrijvende aankopen verstoren bovendien de markt. Daarom duurt het zo zes weken voordat het inkoopproces is afgerond.

Als uitgever van nieuwe aandelen heeft Aegon wel belang bij een hoge koers. Des te minder aandelen hoeft Aegon uit te geven om het beoogde bedrag binnen te halen. Dat is goed voor de winst per aandeel, en dat is weer een van de drijvende krachten van de beurskoers.

Het succes van de emissie en de opluchting daarover zogen de koers vervolgens omhoog. Leuk voor de (nieuwe) aandeelhouders, pech voor de inkopers bij Aegon, maar ook weer een gelukkie dat zij al weken aandelen hadden gekocht.

De gang van zaken bij Aegon is voor de buitenwereld enigszins inzichtelijk. Het concern meldt, als een van de weinige Nederlandse ondernemingen, vooraf dat het aandelen gaat inkopen ter dekking van een nieuwe serie personeelsopties. De meeste ondernemingen doen liever geheimzinnig. De voortgang van de inkoop meldt Aegon niet van dag tot dag.

Openheid is een ideale manier om (potentiële) belangenconflicten van hun angel van geheimzinnigheid te ontdoen. Openbaarheid is een lampje dat mensen weerhoudt om in de schemer snode zaken te doen, al is het geen garantie voor rechtschapenheid.

Vergelijk het met de veiligheid op straat. Deugdelijke verlichting op ,,enge'' plekken is een alom aanvaarde oplossing om de veiligheid van burgers te verbeteren. Felle lampen in het bedrijfsleven en op de financiële markten zijn prima instrumenten om de beleggende burger te beschermen en diens vertrouwen te schragen. Vergaande openheid is daarmee ook een belang van het bedrijfsleven zelf, al huiveren topmanagers voor de gevolgen.

Eigen handel door topmanagers en door de onderneming verdient meer openheid. Zeker als dat gebeurt in samenhang met gevoelige informatie die (top)managers wel hebben maar de beleggers niet.

Hoe lang mag de directie van een beursgenoteerde onderneming bijvoorbeeld voor zich houden dat er een bod is gedaan op een belangrijk bedrijfsonderdeel? Vopak hield zich stil over een bod op zijn tankopslagbedrijven, totdat De Telegraaf twee maanden geleden daarover nieuws bracht. Ook Boskalis en HBG hielden zich maanden stil, totdat Boskalis een verhoogd bod op de baggerdivisie van HBG wereldkundig maakte.

HBG en Ballast Nedam zwegen eveneens over hun maandenlange onderhandelingen over een combinatie van hun baggeractiviteiten, tot het hoge woord er vorige week uitkwam.

In de tussentijd kocht bestuursvoorzitter R. Kottman van Ballast Nedam aandelen in zijn werkgever. Zulke transacties worden openbaar gemaakt, maar iemand vulde een fout getal in, zodat Kottman meer aandelen leek te kopen dan werkelijk gebeurde. Curieuzer nog is het argument dat hier niets mis was: de onderhandelingen zaten op dood spoor. Het leuke van het werk als topman is juist dat je onderhandelingen kunt vlottrekken en de beurskoers kunt beïnvloeden.

Andere variant: de topmanager die optiewinsten incasseert en aandelen verkoopt op dezelfde dag dat ,,zijn'' onderneming aandelen inkoopt. Voor bedrijven zijn aandeleninkopen anders dan om optieregelingen af te dekken, een nieuw fenomeen. Aandeleninkoop beoogt het aantal aandelen te reduceren en daarmee de winst per aandeel, en de beurskoers, te stimuleren.

Koninklijke Olie/Shell heeft dat opgelost met openheid. De omvang van de inkopen is ruimschoots verkondigd. Dagelijks meldt het bedrijf ook hoeveel aandelen zijn ingekocht. En op 11 mei verzilverde topman J. van der Veer 12.900 aandelen (tegen 67,26 euro per stuk) op dezelfde dag dat de onderneming 550.000 aandelen inkocht (tegen 67,31 per stuk). Open, maar curieus.