Klankenbouwsels van bovennatuurlijke kracht

Mille Plateaux is een platenlabel waarop uitsluitend softwaremuziek verschijnt. De klanken komen uit laptopcomputers of van internet, waarna ze op allerlei mogelijke manieren worden bewerkt en gearrangeerd.

Tien jaar geleden begon afgestudeerd econoom en filosoof Achim Szepanski (44) in Frankfurt het technoplatenlabel Force Inc. Er kwamen verscheidene andere labels uit voort, met Mille Plateaux als opvallendste. Het werd de thuishaven voor artiesten die experimenteren met elektronische muziek en die de dictatuur van de vierkante dansbeats vervangen door vloeiender en uitdagender vormen.

De naam `Mille Plateaux' verwijst naar een boek van de Franse filosoof Gilles Deleuze en psychiater Felix Guattari, dat Szepanski bijzonder relevant voor de hedendaagse muziek vindt. ,,Het boek Mille Plateaux heeft één hoofdstuk over muziek. Een goed stuk muziek werkt volgens Deleuze als een machine: verschillende onderdelen die samenwerken op een consistente manier. Het boek bevat ook nuttige wenken voor het runnen van een label. Deleuzes ideeën over een niet-hiërarchische organisatie blijken verbazend goed te passen bij de ontwikkelingen in de internetcultuur.''

De ideeën van Deleuze komen op de platen van Mille Plateaux onder meer tot uitdrukking doordat er nauwelijks sequencers worden gebruikt. Dat is een apparaat, of een stuk software, dat bepaalde patronen soms eindeloos laat herhalen. ,,De technomuziek stagneert. Dat komt ook door de rigide manier waarop het metrum erin gebruikt wordt.''

Het alternatief is amorfe klankenbouwsels van soms bovennatuurlijke rijkdom en schoonheid, zonder dominante elementen – geheel in het spoor van de antihiërarchische ideeën van Deleuze.

In de voorhoede van de elektronische muziek ligt de nadruk niet langer op de hardware (synthesizers, drumcomputers), maar op de software. In het Mille-Plateauxkamp is het Reaktor-pakket erg populair. ,,Het is een virtuele studio. Lang zo restrictief niet als een sequencer, of je nu beats gebruikt of niet. Je kunt veel meer nuances aanbrengen op het terrein van de frasering.''

Die softwarerevolutie heeft een nieuwe subrichting in de elektronische muziek gegenereerd: de clicks & cuts-beweging, waarvan de naam al aardig aangeeft hoe het klinkt. De beste artiesten weten met het klikken, de vaak toevallige geluiden van al of niet haperende software en andere futuristische geluiden fraaie klankpoëzie aan de machines te ontlokken. Mille Plateaux heeft al twee driedubbele verzamel-cd's met clicks & cuts gevuld. ,,Eigenlijk is clicks & cuts geen genre,'' zegt Szepanski, ,,maar een manier van werken die op allerlei muzieksoorten van toepassing is. Je zou het heel goed op springerige Timbaland-achtige R&B-beats kunnen toepassen.''

Is dit nu esoterische klankenalchemie, slechts bestemd voor een select kennerspubliek? Niks ervan: de verworvenheden van de clicks & cuts-beweging rukken op in de mainstream: Björk en de Britse synthesizergroep Depeche Mode laten zich beïnvloeden door de Clicks & Cuts-compilaties.

,,Je zult mijn mix niet vaak op de radio horen, vrees ik'', zegt Kid 606, ofwel Michael Trost Depedro. Zijn werk is op veel verschillende platenlabels verschenen, maar bij de filosofie achter Mille Plateaux voelt hij zich het beste thuis. ,,De manier waarop het label wordt gerund bevalt me uitstekend. Er is ruimte voor je eigen ideeën. Ik krijg alle vrijheid, maar tegelijkertijd is Achim erg betrokken bij mijn muziek.''

Over een doorbraak naar de mainstream is hij gereserveerd. ,,Tegen de tijd dat het grote publiek geïnteresseerd raakt, is de artiest vaak al een paar stappen verder. Ik zou het liefst drie albums per jaar uitbrengen, net als Sly And The Family Stone destijds. Als grote groepen jaren over hun platen doen, betekent dat wat mij betreft dat ze geen goede ideeën hebben. Ze hopen dat de mensen tegen die tijd zijn vergeten dat hun nieuwe cd net zo klinkt als de vorige.''

Kid 606 ontleende zijn artiestennaam aan de Roland 606 drumcomputer. ,,De slechtste drumcomputer denkbaar. Maar dat was juist mijn punt: de instrumenten zijn niet het belangrijkste. De software ook niet eigenlijk, anders had ik mezelf wel Kid Reaktor genoemd.'' Toch is hij een echte softwaremuzikant, die werkt met twee laptopcomputers en de juiste software (Reaktor natuurlijk). Zijn klankbronnen onttrekt hij aan zijn computer of aan internet, waarna hij ze op allerlei manieren bewerkt en arrangeert.

Techno is Depedro's voornaamste leerschool. Maar: ,,Ik werk vaak op vliegvelden aan mijn muziek, op mijn laptop. Dat moet de muziek wel kleuren. Als je altijd in je slaapkamer zit te werken, hoor je dat ook. Dan klinkt het vaak erg naar binnen gekeerd.''

Ook Vladislav Delay is met een nummer vertegenwoordigd op Clicks & Cuts, eigenlijk voor de grap, vertelt hij: ,,Ik heb niet zoveel met software, ik houd het bij ouderwetse, analoge apparatuur. Ik ben een fake-clicker.'' Delays achtergrond is de jazz. Vanuit die basis maakte hij Anima, zijn laatste cd voor Mille Plateaux: één lang, continu muziekstuk.

Onder de naam Luomo maakte Delay een bijzonder fraai, toegankelijk en dansbaar housealbum, Vocal city. De volgende Luomo-plaat – ,,die wordt erg poppy, met nog meer zang'' komt uit bij een groot platenlabel. ,,Ik voel me erg thuis bij Mille Plateaux, maar ik luister niet naar hun platen. Ik luister helemaal niet naar elektronische muziek. Ik draai jazz en ik ben een groot fan van goeie R&B. Destiny's Child en Missy Elliott zijn cool, eigenlijk praat ik liever over hen dan over Mille Plateaux.''

Vladislav Delay, Kid 606 en Snd spelen in het kader van het IMPAKTfestival in theater De Kikker in Utrecht en morgenavond, aangevuld met Twerk, in Theater aan het Spui in Den Haag.