Holland Promotion met koninklijk cachet

Beatrix en Willem-Alexander hebben vandaag hun staatsbezoek aan Rusland afgesloten. Politiek gezien had het misschien weinig betekenis, economisch wel degelijk.

Geschiedenis helpt om banden in de toekomst te versterken. Het staatsbezoek van koningin Beatrix aan Rusland is vanmiddag dan ook op historisch gewijde grond afgesloten. Zij lunchte in het Rozenpaviljoen van het paleis te Pavlovsk bij St. Petersburg, waar in 1816 het huwelijk is gesloten tussen de Nederlandse prins Willem van Oranje en de Russische grootvorstin Anna Paulowna.

In krap vier dagen tijd zijn koningin Beatrix en prins Willem-Alexander als een protocollaire tornado door Moskou en St. Petersburg getrokken, waarbij gisterochtend ook nog kort de Wolgastad Nizny Novgorod werd aangedaan. Zo gaat dat bij een staatsbezoek: hier een krans, daar een snel gesprek, een boottochtje op de rivier, een bliksembezoek aan een balletacademie – en door naar het volgende programma-onderdeel.

Oppervlakkig beschouwd voltrekt een staatsbezoek zich letterlijk en figuurlijk met sirenes en zwaailichten bij 120 km per uur, waarmee het hoge bezoek door propvolle stadscentra wordt gejaagd. Maar daarachter gaat een wereld schuil van maandenlange voorbereiding door tientallen, zo niet honderden diplomaten en hoffunctionarissen. Het is `Holland Promotion' met koninklijk cachet.

De Nederlandse diplomatie heeft politiek gezien niet al te veel gewicht in de schaal te leggen bij de leiders in het Kremlin. In economisch opzicht is de Nederlandse positie in Rusland beduidend sterker, als derde investeerder na de Verenigde Staten en Duitsland.

Veel geld, weinig praatjes – zo mag de internationale positie van Nederland, door Russische ogen bezien, worden samengevat. Daarbij komt dat de regering in Moskou, na uiterst grillig verlopen Jeltsin-jaren, met nu ruim aan jaar Poetin aan de macht, voorzichtig is begonnen een nieuw internationaal beleid uit te stippelen. Het besef is inmiddels toch wel doorgedrongen dat Rusland niet langer het tweede machtsblok tegenover de Verenigde Staten dicteert. In de Russische diplomatie valt de term `multipolaire wereld' met vaste regelmaat. De focus verschuift daarbij voorzichtig van Washington naar Brussel als `hoofdstad' van de Europese Unie.

Het staatsbezoek aan Rusland is, tegen deze achtergrond bezien, op een gunstig tijdstip afgelegd – gunstiger dan het aanvankelijk voorbereide bezoek van november 1998, dat op het allerlaatste moment niet doorging wegens ziekte van president Jeltsin. Hoewel een staatsbezoek als zodanig weinig direct meetbaar effect oplevert, kan het wel worden aangegrepen om het (politiek, economisch en cultureel) zakendoen te versnellen en versterken. Dat is dan ook op brede schaal gebeurd.

Als gunstige bijwerking mag worden genoteerd dat ruim dertig Nederlandse archieven, eerst door Duitse bezetters en toen door Russische bevrijders buitgemaakt, naar Nederland terugkeren. Het bezoek heeft ook kans gegeven om de gesprekken over de aan Nederland toebehorende Koenigscollectie, met tekeningen van onder meer Rembrandt en Dürer, warm te houden. Teruggave hiervan moet een volgende mijlpaal worden in de culturele Russisch-Nederlandse betrekkingen, maar hiervoor moeten de geesten in de Doema nog rijp worden gemaakt.

Op politiek niveau is deze week een document ondertekend voor versterking van de samenwerking op talloze terreinen. Zo sluit de Russische regering met diverse Europese landen bilaterale `contracten' over hulp bij het opstellen van nieuwe wetgeving, het bestrijden van bureaucratische problemen met douanediensten, uitwisseling in het onderwijs, enzovoorts. Bijzonder aan het Nederlands-Russische document is de expliciete vermelding van reguliere besprekingen op diverse politieke en ambtelijke niveaus, wat op nadrukkelijk verzoek van Nederlandse zijde is opgenomen om de vinger aan de pols te kunnen houden bij alle toegezegde assistentie.

Het staatsbezoek is in goede harmonie verlopen. Tempels van schoonheid, zoals het Poesjkin-museum in Moskou, en de Hermitage in St. Petersburg, vormden het decor voor dit bezoek. Tegelijk was ruimte gemaakt om een glimp op te vangen van het `echte Rusland', tijdens een ochtend in de voormalige `gesloten stad' Gorki (Nizny Novgorod), waarvan een betere levensstandaard voor de gemiddelde bevolking zichtbaar nog geen sprake was.

Dat de gemiddelde levensverwachting in Rusland daalt, dat de bevolking krimpt, dat noodzakelijke hervormingen vastlopen in bijna onuitroeibare bureaucratie, dat corruptie in het politieel en justitieel apparaat eerder oprukt dan afneemt, dat de gezondheidszorg er dramatisch veel slechter voor staat dan circa tien jaar geleden — dit alles vormde niet de kern van de presentaties waarop het koninklijke gezelschap deze week werd onthaald. Koningin Beatrix riep tijdens haar bezoek op tot tolerantie jegens de Russische autoriteiten die nog minimaal een generatie nodig hebben om immense problemen te overwinnen. Voor dit moment is de hoop gevestigd op een jonge president uit een nieuwe generatie die voor de allereerste keer een koningin op staatsbezoek ontving en dat zichtbaar als aangenaam ceremonieel beleefde.