Belastingcadeau Bush van 1.350 miljard dollar

Nog geen half jaar in het Witte Huis en met zijn belastingplan heeft de Amerikaanse president Bush al een mijlpaal geslagen. Vooral de rijken zullen hem daar dankbaar voor zijn.

De federale inkomstenbelasting in de Verenigde Staten gaat omlaag. Het omvangrijke plan, dat George W. Bush gisteren met zijn handtekening tot wet verhief, is voor hem een onmiskenbaar politiek succes. Sinds eind 1999 voerde Bush er campagne voor. Vier maanden na zijn inauguratie is zijn belangrijkste verkiezingsbelofte een feit.

Omvang (1.350 miljard dollar – 3.498 miljard gulden – over tien jaar) en inhoud zijn ongeveer wat hij wenste. Ook de snelheid waarmee Bush het Congres heeft meegekregen is uniek, gegeven het feit dat het pakket door pure omvang en concentratie op de rijksten een jaar geleden nog onhaalbaar leek. Met medewerking van twaalf zuidelijke Democraten heeft Bush zijn Republikeinen in een beslissende eerste slag kunnen voorgaan. Deze wet zal een mijlpaal van Bush' presidentschap blijven.

Sinds de Senaat en het Huis van Afgevaardigden een compromis bereikten over twee verschillende teksten die beide huizen van het Amerikaanse Congres eerder hadden aangenomen, blijven analyses verschijnen die het succes relativeren. Wat volgens de president Bush een belastingverlaging van 1.600 dollar voor een gewoon gezin zou opleveren, blijkt bijvoorbeeld voor mensen met lagere inkomens weinig te betekenen.

Op aandringen van de president is op het laatste moment nog een bepaling opgenomen die er voor moet zorgen dat Amerikanen tegen het eind van de zomer al een cheque krijgen, variërend van 300 dollar voor alleenstaanden tot 600 dollar voor paren. ,,Wees gerust, geef het geld maar uit, meer belastingverlaging is onderweg'', zei president Bush, hopend op een kleine zweepslag voor de economie. Door de groeivertraging heeft belastingverlaging een extra argument gekregen: het is niet alleen eerlijk, maar ook nodig om te kachel brandend te houden.

Volgens de niet-partijgebonden Citizens for Tax Justice zal een gemiddelde belastingbetaler uiteindelijk 600 dollar per jaar terugkrijgen. De 78 miljoen Amerikanen die de laagste 60 procent van het inkomensgebouw bevolken, kunnen gemiddeld 347 dollar verwachten. De bovenste één procent van alle inkomenscategorieën (boven 373.000 dollar) zullen jaarlijks gemiddeld 53.000 dollar beter worden van deze wet.

Het onpartijdige Congressional Budget Office (CBO) rekende vorige week, toen de wet al was aangenomen, af met een van de meest gehoorde argumenten voor deze nadruk op hogere inkomens: `de belastingdruk is sterk gestegen en de hoogste inkomens zijn daar het hardst door getroffen'. De CBO-cijfers laten zien dat de top 1 procent er tussen 1979 en 1997 na belastingen gemiddeld 414.200 dollar op vooruit zijn gegaan. De armste 20 procent gingen er in die periode 100 dollar op achteruit en de middelste 20 procent kregen er 3400 dollar bij. Deze trend heeft zich in '98 en '99 voortgezet, en zal worden versterkt door de nieuwe wet.

Over één aspect van het uiteindelijk aangenomen plan zijn vooral conservatieve critici en anti-belastinggroepen razend. Via een zonsondergangs-clausule vervalt alles wat nu tot wet is verheven eind 2010. Na negen en een half jaar telt weer de belastingwetgeving die tot deze week gold. De wetgevers waren daar toe gedwongen op grond van een weinig geraadpleegde belastingwet uit 1974, maar ook omdat zo veel kostbare verlagingen naar het eind van de tienjaarsperiode zijn verschoven (backloading), dat het pakket in de tweede periode van tien jaar zeker 4.000 miljard dollar zou gaan kosten.

President Bush rekent er op dat de machthebbers in 2010 geen politieke harakiri zullen plegen en de belastingen de facto weer verhogen. Maar men heeft op geen enkele wijze aangegeven waar het geld vandaan moet komen om een drie keer zo kostbaar pakket te financieren. Dat kan alleen komen van diepe ingrepen in de sociale fondsen en de basale overheidsdiensten. Nu al wordt bij ieder opkomend thema (modernisering van de krijgsmacht, een recht op vergoeding van medicijnen voor bejaarden, verbetering van het onderwijs) gezegd: daar is na deze belastingverlaging geen geld meer voor. Zeker als de begrotingsoverschotten tegenvallen.

Een van de meest bizarre details van de nieuwe wet is de afschaffing van de successierechten. Daar is hard voor gelobbyd en veel over geschreven. Het goede nieuws voor vermogenden is dat de `death tax' geleidelijk wordt verlaagd en helemaal afgeschaft in 2010. De hele operatie wordt alleen in 2011 zonder tegenbericht weer teruggedraaid. Serieuze erflaters kunnen dus het beste overlijden in 2010.

Deskundigen hebben intussen berekend dat de werkelijke aderlating van de overheidskas ook in de eerste tien jaar veel groter is dan het magische compromisgetal van 1.350 miljard. Het Center on Budget and Policy Priorities schat dat de kosten dichter komen bij 1.900 miljard – 2.300 miljard als men de rentelasten verbonden aan het voortbestaan van een grotere staatsschuld meerekent. Maar Bush en zijn entourage houden vol dat weghalen van geld uit Washington de enige manier is om te voorkomen dat het Congres het uitgeeft.

De meestal vrij gematigd commentariërende Washington Post zette Tax Fraud boven haar eerste hoofdartikel na het akkoord tussen Senaat en Huis van Afgevaardigden. Bush noemde de wet gisteren ,,een prestatie van het Amerikaanse volk, een prestatie voor hard werkende gezinnen met lage inkomens die het laagste tarief voor de inkomstenbelasting zien zakken van 15 naar 10 procent, en hun kinderaftrek zien verdubbelen. Belastingverlaging is een sociale maatregel die er nu aankomt.''

Robert Reischauer, zes jaar directeur van het Congressional Budget Office, schreef gisteren in The New York Times: reken er maar niet op dat het hele pakket ook echt zal worden ingevoerd. ,,De echte belastingverlagingen staan nog niet vast. Sommige excessieve cadeaus zullen worden ingetrokken vóór zij ingaan, zoals ook is gebeurd met de reuzenverlagingen van Reagan uit 1981: daar heeft men in '82, '83 en '84 een derde van af gehaald.''