Staat ziet winst op KPN verdampen

Getreuzel, slechte timing en pech bij het behandelen van het staatsaandeel in KPN, heeft de overheid tientallen miljarden guldens aan boekwinst gekost.

De staat is niet de meest gelukkige belegger in KPN. Na de beursgang van het voormalige staatsbedrijf, de splitsing in KPN en postgroep TPG in 1998 en latere plaatsingen heeft het rijk nog 417,5 miljoen aandelen in KPN. In 1999 en begin 2000, toen het aandeel KPN torenhoge waarden bereikte, hing een lucratieve verkoop van het belang in de lucht.

Dat had destijds een enorm bedrag op kunnen leveren, zij het dat verkoop in meerdere tranches had moeten plaatsvinden. Op 10 maart 2000 sloot KPN op een koers van 72,17 euro. Het staatsbelang had toen de astronomische waarde bereikt van 66,3 miljard gulden. Dat stond gelijk aan een achtste deel van de totale staatsschuld.

Ook in de neergaande markt van de maanden daarna had de staat kunnen verkopen. Het kabinet besloot pas op 9 juni 2000 om het belang van de hand te doen. Aanvankelijk was het plan om, gelijk met een aandelenemissie later dat jaar, een deel van het staatsbelang in KPN te verkopen tegen een in juli geschatte opbrengst van 6,6 miljard gulden. Dat ging niet door: KPN bleek na de dure UMTS-veiling in Duitsland al zodanig in de knel te zitten, dat het management het kabinet-Kok verzocht om het staatsaandeel nog niet van de hand te doen. Het aanbod van extra KPN-aandelen door de staat zou de geplande emissie later in 2000, die broodnodig werd, in de wielen rijden. Het kabinet ging akoord. Het totale staatsaandeel was toen, in augustus vorig jaar, bijna 30 miljard gulden waard, nog steeds een kleine 6 procent van de staatsschuld.

Het rijk zag wel af van deelname aan de aandelenemissie die KPN in november 2000 deed op een koers van 17 euro. Daardoor verwaterde het belang van de staat in KPN van ruim 43 procent tot een kleine 35 procent. De problemen voor KPN stapelden zich intussen op, waardoor de koers verder zakte tot rond de 13 euro vorige week. De waarde van het staatsaandeel zakte tot 12 miljard gulden, 2,4 procent van de staatsschuld. En de nekslag kwam toen vrijdag uitlekte dat KPN een claimemissie zou overwegen. Vanmorgen stond KPN op een koers van 7,80 euro. De waarde van het staatsaandeel is daarmee gezakt tot 7,2 miljard euro, nog maar 1,4 procent van de staatsschuld.

Vraag is nu of de staat, als grootaandeelhouder, meedoet aan de claimemissie die KPN zou overwegen. Bij zo'n emissie kopen de bestaande aandeelhouders, tegen een korting, extra uit te geven aandelen bij. Doet de overheid mee, dan moet er geld uit de staatskas bij KPN. Dat is, na de geweldige papieren verliezen op het staatsaandeel, een extra aanslag op de overheidsfinanciën. Ziet de staat af van uitoefening van de claims op aandelen KPN die hij bij zo'n emissie hoe dan ook krijgt, dan worden de claims verhandelbaar en kan minister Zalm (Financiën) er nog een winst op maken, zeker als de koers van KPN mocht herstellen. Vraag is welke uitkomst voor Zalm minder wrang is: extra verliezen op KPN, of winnen bij de ellende van het telecomconcern.