Patrick Morley's geloof in KPN

Het komt wel goed met KPN. Dat is de boodschap van vertrekkend bestuurslid Patrick Morley. De Ier zag onder de huidige benarde financiële omstandigheden voor zichzelf geen rol meer bij KPN. Morley denkt dat het concern uiteindelijk moet worden opgesplitst. ,,Een faillissement is absoluut niet aan de orde maar niets is zeker. Ik zie KPN gewoon heel sterk terugkomen.''

De man die bekend werd met de tv-slogan `Ik ben KPN' heeft het in nood verkerende telecombedrijf vorige week definitief verlaten. Patrick Morley (44), Ier van geboorte, begon in 1986 als onderzoeker op het laboratorium van KPN en werkte zich op tot lid van de raad van bestuur. Per 1 juni heeft hij deze belangrijke functie ingeruild voor die van bestuursvoorzitter van een piepkleine softwareproducent uit Amsterdam.

Morley geeft niet om status. Hij heeft geen grote villa, woont nog steeds in hetzelfde huis als vijftien jaar geleden, is nooit officieel eigenaar geweest van een auto (maar had bij KPN wel een chauffeur). ,,De dingen die mij boeien, kosten niets'', zegt hij. Gitaarspelen (Bob Dylan, Neil Young, folkmuziek met Ierse inslag) boeken lezen (Steinbeck) en – op de eerste plaats – zijn vrouw en kinderen.

Toch heeft hij getwijfeld. Als een kat, vertelt Morley, liep hij maandenlang om de hete brij heen. `Hoe bereid ik de kinderen voor? Ze hebben papa op tv gezien, het zijn kwetsbare wezens, het kan een schok zijn'. Hij nam Sinead (9) en Sean (10) op schoot, vertelde over zijn nieuwe baan, over het bedrijf zonder naamsbekendheid. Geen noemenswaardige reactie (`Moet je doen'). Op zijn eerste werkdag vroeg Sinead: `Dat nieuwe werk – weet je nou al hoe dat moet?'

Morley's vertrek komt op een vervelend moment. Het valt samen met dat van bestuurder Joop Drechsel, de flamboyante dealmaker van KPN. KPN gaat op dit moment door diepe dalen, beleggers kunnen amper nog worden overtuigd van de strategie. Juist dan wordt het vertrek van twee spraakzame en kleurrijke leden van de raad van bestuur als een gemis ervaren. KPN heeft als nooit tevoren een stem nodig.

Sinds vorig jaar gaat KPN gebukt onder een schuldenlast. Die schuld, inmiddels meer dan 50 miljard gulden, ontstond door de overname van het Duitse telecombedrijf E-plus en door investeringen in UMTS of 3G (geavanceerde mobiele telefonie). Van banken krijgt KPN alleen nog maar leningen tegen hoge rentepercentages, de roep om schuldsanering wordt luider.

Beleggers zijn bloednerveus. De afgelopen week heeft KPN een derde van zijn beurswaarde verloren. Berichten dat het bedrijf opnieuw aandelen wil uitgeven, hebben de vrees voor winstverwatering aangewakkerd. De geloofwaardigheid van het management is aangetast. KPN zelf hult zich in stilzwijgen. Het bedrijf heeft zichzelf veroordeeld tot het verkleinen van de schuld, ambities staan in de ijskast.

,,Elk vertrek komt lullig uit'', zegt Morley. Onder de huidige omstandigheden waren zijn rol en die van Drechsel uitgespeeld. Drechsel was de onderhandelaar van KPN. Hij haalde E-plus binnen en de Japanse partner NTT Docomo. ,,Zijn missie was expansie, hij was 24 uur per dag met dè deal bezig'', zegt Morley. KPN wilde uitbreiden naar Oost-Europa, naar Azië, maar trok zich terug op wat Morley ,,drie stevige pilaren'' noemt: Nederland, België en Duitsland. Drechsel zoekt nu (waarschijnlijk) zijn heil bij een groot internationaal bedrijf.

Morley, verantwoordelijk voor de technologie, zag zijn budget het afgelopen jaar terughollen. ,,Je moet ergens de kraan dichtdraaien'', zegt hij begripvol. ,,KPN moet miljoenen per week aan rentelasten betalen, alle investeringen worden op dit moment onder een sterk vergrootglas gelegd.'' Overheden hebben met de omstreden frequentieveilingen van vorig jaar miljarden uit de sector getrokken. Maar, zo zegt Morley, binnen telecombedrijven is ook geen goede afstemming geweest tussen marketingafdelingen (die gretig waren) en de wetenschappers (die realistisch wilden zijn).

Voor een gevestigd bedrijf als KPN is het moeilijk in de technologische voorhoede te staan, zegt Morley. De bestaande belangen binnen het bedrijf staan avonturen in de weg. ,,Echte innovatie vindt plaats in de periferie, bij kleine bedrijven.'' Morley blikt terug op het ontstaan van GSM-telefonie. ,,De bedrijven die indertijd alles wisten over GSM hebben het uit handen gegeven. Kleinere bedrijven zijn weggelopen met de kennis. Bedrijven als Nokia en Vodafone – toen nog volstrekt onbekend – zagen voor het eerst dat de mobiele telefoon voor consumenten belangrijk zou worden. Wij zagen GSM als een product voor de zakelijke markt.''

De sector is weer op zo'n cruciaal moment aanbeland, zegt Morley. Telecombedrijven perfectioneren de mobiele telefoon in technisch opzicht, maar tasten in het duister over commerciële toepassingen. Door de huidige financiële troebelen blijven ze in die duisternis. Kleine bedrijven kunnen hun slag slaan.

Morley is sinds vorige week vrijdag bestuursvoorzitter van zo'n bedrijf. Bwirelezz ontwikkelt software die het internet `vertaalt' naar de mobiele telefoon. Zo wordt een casino op internet ook toegankelijk op het mobieltje. Gebruikers communiceren met het casino via een sprekende computer of tekstberichten (SMS). Bwirelezz richt zich op bedrijven die transacties willen verrichten met hun klanten. ,,We willen een generiek (software-)platform ontwikkelen voor e-business'', aldus Morley.

UMTS, de technologie waarin KPN vorig jaar miljarden investeerde en die naar verluidt video op de mobiele telefoon mogelijk maakt, is nog een stap te ver, meent Morley. De voormalige KPN-bestuurder zet voorlopig in op SMS, de tekstjesdienst waarvan de populariteit telecombedrijven heeft overvallen. ,,De eindige toepassing van SMS is nog lang niet bereikt'', zegt Morley. ,,De eerste tv-shows waren ook radio met een camera. Om grote sprongen te maken moeten eerst veel kleine stapjes worden gedaan.''

Voor technologische ontwikkelingen gelden drie regels: oude technologieën blijven altijd bestaan, het ontwikkelen van nieuwe technologieën duurt altijd langer dan je denkt en, als het zover is, gaat het altijd sneller dan gedroomd. ,,In 1992 voorspelde (telecombedrijf) AT&T dat er in 2000 twintig miljoen mobiele telefoons zouden worden gebruikt, begin 2000 kwamen er elke maand 20 miljoen telefoons bij.''

KPN's huidige financiële malaise valt jammerlijk samen met een dood moment in de technologische vooruitgang. Morley is van mening dat KPN zich voorlopig moet concentreren op traditionele activiteiten, zoals het transport van spraak en data tussen gebruikers. Het moet toepassingen voor de mobiele telefoon niet per se in eigen huis willen ontwikkelen, zoals nu wel gebeurt. Laat andere, kleinere bedrijven maar eerst hun neus stoten. Laat die bedrijfjes maar uitzoeken wat de consument nou eigenlijk wil.

Dat beleggers KPN de laatste dagen zo hard laten vallen, vindt Morley niet terecht. De financiële problemen van KPN zijn heel serieus, maar beleggers vergeten dat KPN een sterke positie heeft op het gebied van mobiele telefonie: in Nederland (nummer één), Duitsland (nummer drie) en België (nummer drie). KPN heeft het deels aan zichzelf te danken dat aandeelhouders dat niet (willen) zien. ,,Kennelijk zijn we niet in staat om het verhaal van de sterke marktpositie goed over te brengen'', zegt Morley. Die marktpositie wordt straks heel veel geld waard. ,,Een faillisement is absoluut niet aan de orde, maar niets is zeker. Ik zie KPN gewoon heel sterk terugkomen.''

Voorlopig kan KPN geen kant op. Door de schuldenlast kan het bedrijf niet voor- of achteruit. De suggestie dat KPN zich heeft verslikt in de overname van E-plus wijst Morley van de hand. ,,Het was een goede deal, de markt reageerde heel positief, het was op dat moment het beste voor aandeelhouders.'' Dat de Duitse UMTS-vergunning ruim 8 miljard euro zou gaan kosten was eind 1999, toen E-plus werd gekocht, niet bekend.

Wel dramatisch was het mislukken van de fusie met het Spaanse Telefónica medio 2000. ,,De match was perfect.'' KPN stelde vanwege de fusiegesprekken de beursgang van KPN Mobile uit. De mobiele-telecomdivisie zou mogelijk samen met die van Telefónica (Telefónica Móviles) naar de beurs gaan. De fusie werd afgeblazen, het beursklimaat was in de tussentijd verslechterd. Een nieuwe datum voor een beursgang is tot op heden niet geprikt. Telefónica Móviles heeft inmiddels wel een notering.

Telefónica geldt nog steeds als mogelijke fusiepartner, evenals Telecom Italia Mobile. Onlangs dook ook de naam van Belgacom op. ,,Ik kan me voorstellen dat die discussie nu wordt gevoerd'', zegt Morley. ,,Belgacom heeft geen schulden als een molensteen om de nek hangen, zo'n fusie zou goed voor de cashflow zijn.''

Uiteindelijk zal KPN moeten worden opgesplitst, denkt Morley. ,,In de sector is te lang gedacht dat de integratie van vaste en mobiele telefonie meerwaarde oplevert.'' Het tegengestelde besef groeit. Het Ierse Eircom, waar Morley commissaris is, heeft als eerste in Europa de stap gezet: de mobiele dochter Eircell werd afgesplitst en is inmiddels verkocht. Voor het vaste belbedrijf hebben zich vier bieders aangemeld. ,,De splitsing heeft waarde gecreëerd.'' Dit model is inmiddels ook gevolgd door British Telecom, een bedrijf waaraan KPN zich vaak spiegelt.

Is topman Paul Smits de aangewezen man om KPN uit het moeras te trekken? Morley: ,,Smits zal het redden. Hij moet zeker niet opstappen. Stabiliteit is nu het belangrijkste. Dat straalt hij uit. Hij heeft stalen zenuwen en is onverzettelijk. Hij heeft de pech dat hij op het hoogtepunt (begin 2000) is binnengekomen. Dat is altijd moeilijk. Domme pech.''