Laat seks zien

,,De stereotiepe jongen is de mook en die staat tegenover het middenrifmeisje. Hij is blijven steken in de puberteit, zij is vroegrijp. Hij maakt zich nergens druk over, zij is altijd bezig met haar uiterlijk. Zijn handelsmerk is grofheid, het hare seks. Het middenrifmeisje is een reeks oude seksclichés, verpakt als vrouwenemancipatie: `Ik ben middenrif. Hoor mij brullen. Ik ben seksueel object'.'' Met deze tekst zette een Amerikaanse documentaire in De Werelden de marketing-stereotypen van de opgroeiende jeugd neer, terwijl beelden van het naveltruimeisje voorbijtrokken, eindigend in het gefabriceerde popidool Britney Spears. De grote mediabedrijven moeten het steeds lager zoeken om de jongerenmarkt in de greep te houden, zei een deskundige, en onderwijl zag ik een meisje in een muziekclip haar gulp opentrekken. ,,Laat seks zien, ook al begrijp je het nog niet'', was het commentaar.

De documentaire ging over jongerencultuur als product van vijf grote mediaconglomeraten die de markt van beeld en geluid in handen hebben. Volgens de documentaire was het onduidelijk wie wie nadeed. Gaan jongeren zich precies zo gedragen als in de filmclips of geven die mediaconglomeraten alleen weer wat onder jongeren leeft? Toen de cameraploeg bij een jongerenfeestje begon te filmen, gingen de jongens en meisjes meteen precies zo heupbewegend en sensueel dansen als in MTV-clips. Net écht. De geïnterviewde succesvolle producenten van jeugdmuziek en films begonnen altijd met zich te excuseren voor hun werk. Het is nou eenmaal zo, je moet het zo laag zoeken om bij te blijven. Als ik het niet doe, doet een ander het.

Hier kom je zo'n informatieve documentaire waar commentaar en beeld perfect synchroon lopen, weinig tegen. Als er zoveel beelden zijn gemaakt, is het zonde om ze niet allemaal uit te zenden. Over vijf uur uitgesmeerd en verduidelijkend commentaar hoort daar eigenlijk niet bij.

Deze Amerikaanse documentaire was afkomstig van het beroemde Amerikaanse publieke televisiestation WGBH uit Boston. Dat is ook de thuisbasis van de grote cineast Frederick Wiseman wiens prachtige filmische, commentaarloze vorm in Nederland al jaren tot dogma is verheven. Het lijkt wel of elke illustrator als Van Gogh aan de gang wil gaan. Maar helaas is niet elke documentairemaker een Wiseman. Niet elk onderwerp leent zich voor die vorm. Dat weten ze bij WGBH en daarom maken ze behalve de commentaarloze Wisemanfilms ook veel heldere journalistieke producten met uitleg. Even kreeg ik heimwee naar Amerika waar wekelijks een Frontline van WGBH is te zien. Goed, wij hebben Zembla, Reporter. Bij Andere Tijden speelt de tekst zelfs een grote rol.

Bij Vét VMBO had ik meer ondersteuning willen hebben, zes commentaarloze delen over de middenschool die alleen is ingevoerd voor de onderste 70 procent van de scholieren. Voor hen is het luik naar boven dichtgemetseld. Het is een te groot onderwerp om in impressies af te doen. Het VMBO is onderbelicht en de meeste kijkers weten niet wat het is. Veel ouders zien het als onderwijsafvalput. Producent Ireen van Ditzhuyzen en regisseur Eveline van Dijck hadden prachtig explosief materiaal verzameld. Leerlingen die streng werden toegesproken, inkijkjes in de familie thuis. Een jongen die op school maar niet wilde deugen maar helemaal opleefde zodra hij ging werken als ober. Veel kinderen houden nu eenmaal niet van leren en doen liever iets met de handen, zoals vroeger bij de Lagere Technische School. Maar het vmbo-systeem dwingt hen om tweederde van hun tijd met leren door te brengen. Hun ouders willen dat ook, want handwerk heeft geen status. Je zag de andere kant van de door jongerenmedia versterkte grofheidscultuur die ouders en leerkrachten machteloos maakt. Als de makers meer feitelijke ondersteuning en richting aan hun explosieve documentaire hadden gegeven, zou het de meest besproken serie van het jaar zijn geworden. Jammergenoeg blijft dat uit, en misschien lag dat ook aan al die sponsorende ministeries.