`Ik zoek stilte en duisternis'

Vanavond gaat tijdens het Holland Festival Oraculos in de regie van de Colombiaan Enrique Vargas in première, een voorstelling die de bezoeker binnenleidt in een bedwelmende wereld. ,,Ik wil iets dat onmogelijk lijkt'', zegt Vargas.

Volgens de Colombiaanse regisseur Enrique Vargas zijn traditionele regisseurs en acteurs `dwingende, imperialistische scheppers van een vorm van toneel, waarin te weinig wordt overgelaten aan de verbeelding van de toeschouwers'. Met zijn gezelschap, veelbetekenend Teatro de los Sentidos, het Theater van de Zintuigen geheten, zoekt hij naar een nieuwe stijl van theater maken.

Hoewel Vargas en het gezelschap uit Colombia afkomstig zijn, is de Italiaanse stad Modena nu hun vaste verblijfplaats. Onlangs gaven ze nog uitvoeringen in Rome, Madrid en Berlijn. In Loods 6 op het Amsterdamse KNSM-Eiland werkt hij aan de voorstelling Oraculos, die de komende maand op het Holland Festival speelt. Er is iets verkeerd gegaan bij de laatste repetitie. Wat verdoold en bedachtzaam zit de groep bijeen. Desondanks wekt Vargas een ontspannen indruk. Terwijl hij veelvuldig over het IJ tuurt, waarop de vensters van dit gebouw een ver uitzicht hebben, zegt hij: ,,Een toneelvoorstelling is een organisch geheel, net zoals een menselijk lichaam. Alles luistert nauwkeurig. Ik wil iets dat onmogelijk lijkt de absolute stilte, absolute eenzaamheid en volstrekte duisternis creëren. Dat zijn voor mij essentiële begrippen van het theater.''

Vargas' stijl van praten is meer hardop denken met zachte stem, alsof hij zijn spelers toespreekt hoe ze het moeten doen. Hij noemt de bijeenkomst van zojuist een `emergency meeting'. Hij wijst op zijn ogen en zegt: ,,Het oog is het meest imperialistische zintuig dat bestaat. Als je eenmaal iets hebt gezien, dan heeft de mens van nature de indruk dat hij of zij er alles vanaf weet, ja, dat je zelfs tot een kritische beschouwing in staat bent. In een fractie van een seconde is alles beslist. Daarom wil ik in mijn voorstelling de duisternis introduceren, zodat de toeschouwer zich bewust moet worden van zijn andere zintuigen, het gevoel, de reuk en zijn gehoor. Dat is voor de acteurs wennen, zo maakten ze nooit eerder theater.

,,Ik ben ervan overtuigd dat er in het hedendaagse theater ternauwernood ruimte is voor de fantasie, de verbeelding. Alles wordt uitgelegd, nadrukkelijk gemaakt. Mijn ideaal is een acteur die met zijn handen een gebaar maakt dat hij, ter plekke, de maan schept en dat de toeschouwer weliswaar zijn gesticulatie ziet, maar meteen denkt: `Dat is de maan'. Ik wil de fragiliteit van het spel tot het uiterste voeren. In Oraculos zijn de acteurs als gidsen die de toeschouwers één voor één door een halfduistere, labyrintische ruimte voeren, waarin verschillende kleine kamers zijn ingericht. Aan het begin van de reis krijgt de bezoeker een levensvraag voorgelegd, die hij tijdens zijn tocht moet beantwoorden. Daarbij moet hij een beroep doen op zijn neus, handen, oren - en als laatste de ogen. Ik heb in deze loods een soort paradijs gecreëerd waarin archetypische figuren wonen. Voorts komt de toeschouwer planten, boeken, stenen, stiltes en geuren tegen die hem een bedwelmende ervaring schenken, alsof hij zich bevindt in een droomwereld. Mijn theater is dat van de pure fragiliteit of, om met Peter Brook te spreken, van de `empty space', de lege ruimte. Het oproepen van een individuele ervaring is een van de moeilijkste opgaven.''

Het is lastig Enrique Vargas, auteur én regisseur, te verleiden tot uitspraken over in welk theater hij zijn inspiratie vindt, zijn gelijkenis. De Engelsman Peter Brook en de Pool Grotowski liggen het meest voor de hand, maar de Zuid-Amerikaanse zintuiglijke sensatie die van zijn werk uitgaat, staat ver weg van het strakke, geëngageerde theater van Brook. In elk geval ondergaan de toeschouwers Oraculos niet gezamenlijk, maar individueel. Tussen zes en tien uur 's avonds is de bezoeker welkom, maar niet in een groter gezelschap dan vier personen. Vargas' overtuiging is in dit opzicht onbetwist: ,,Dat met zijn allen ondergaan van theater heeft mij altijd gestoord. Ik wil als individu kunnen kijken, wegdromen, me laten meevoeren. Ik wil niet gedwongen worden te kijken en te interpreteren wat de regisseur voor me heeft gedaan. Ik zoek in het theater stilte en breekbaarheid, eenzaamheid ook. Want het mooiste theater is dat voor één persoon.''

Teatro de los Sentidos: `Oraculos'. Loods 6, KNSM-Eiland, Amsterdam. Aanvang 18.00u-22.00u. Kaarten bij de Stadsschouwburg Amsterdam. Inl. 020-6376994 of www.holndfstvl.com.