België hielp actief bij val Lumumba

De Belgische regering van premier Gaston Eyskens beschikte in 1960 kort na de onafhankelijkheid van Congo over geheime fondsen om het bewind van de eerste Congolese premier Patrice Lumumba omver te werpen.

Tot deze conclusie komen vier Belgische wetenschappelijke experts in een eerste rapport voor de parlementaire onderzoekscommissie, die mogelijke betrokkenheid van de Belgische autoriteiten bij de moord op Patrice Lumumba onderzoekt. De experts hopen op deze laatste kwestie over enkele maanden in een tweede rapport in te gaan. De parlementaire onderzoekscommissie begint deze maand aan verhoren, die mogelijk meer duidelijkheid over de moord op Lumumba op 17 januari 1961 zullen brengen. Premier Lumumba was in september 1960 door de president afgezet.

,,Voor de theorie van het grote complot hebben wij geen bewijzen. Maar één ding staat vast: voor de Belgische regering mocht Lumumba niet meer terugkeren aan de macht'', aldus de experts in hun verslag. Volgens de experts zijn in het najaar van 1960 vanuit België in elk geval drie pogingen gedaan om Lumumba te doden. Een ervan ,,zou mogelijk met steun van overheidsinstanties in Brussel'' hebben plaatsgevonden.

Volgens de experts bestond er een ,,parallel'' informatiecircuit naar het Belgische Hof. Zo kreeg koning Boudewijn een verslag van een ontmoeting tussen de legerleider (en latere dictator) Mobutu en de Katangese rebellenleider Tshombe, waarbij zij spraken over de ,,complete neutralisering (zo mogelijk fysiek)'' van Lumumba. Het Belgische parlement besloot vorig jaar tot een onderzoek na de publicatie van een boek van de Vlaamse journalist Ludo de Witte, die beweert dat de Belgische autoriteiten bij de moord op Lumumba waren betrokken.

De regering-Eyskens had 50 tot 70 miljoen Belgische frank aan geheime fondsen (huidige waarde meer dan 50 miljoen gulden) om het bewind-Lumumba omver te werpen en zijn terugkeer te verhinderen. Een deel van het geld was ook niet door de ministerraad was gefiatteerd. Er was financiële steun voor de oppositiepers, gematigde politici en Congolese delegaties naar het buitenland. Ook ging er geld naar Mobutu, die als toenmalig legerleider zijn soldaten ermee kon uitbetalen.

Mobutu deed in oktober 1960 op Belgische aandrang een poging de afgezette Lumumba te arresteren, maar dit werd door troepen van de Verenigde Naties verhinderd. De Belgische autoriteiten hadden volgens de experts Mobutu in het vooruitzicht gesteld dat zijn militairen in België een opleiding mochten volgen. Onderzoeker Gérard onderstreepte gisteren dat dit gebeurde ,,tien dagen na een resolutie van de Algemene Vergadering van de VN waarin elke bilaterale samenwerking verboden werd.''