ABC van de Britse verkiezingen

`Things can only get better' was de leus van Labour in de oppositie. Vier jaar later is premier Blair niet langer alleen een belofte. Zo'n 43 miljoen Britse kiezers maken vandaag de balans op van zijn eerste termijn. Het wie, wat, waar van de verkiezingen, van A tot Z.

Apathie

Los van de kaakslag die vice-premier Prescott een eiergooier gaf, hebben de verkiezingen van vandaag bij veel Britten geen vonk doen overslaan. Vier op vijf nieuwe kiezers gaan niet stemmen. Ze vinden politici saai, glad en cynische leugenaars. Een opkomst van 70 procent is al optimistisch. De partijleiders hebben in de laatse campagnedagen gepoogd de thuisblijvers wakker te schudden.

Belasting

Waterscheiding tussen Labour en de Conservatieven, die elkaar respectievelijk beschuldigen van onverantwoord snijden en geheime belastingverhogingen. Werkelijk verschil tussen Labour en de Tories: acht miljard pond, nog geen twee procent van het bruto nationaal product. Alleen de derde partij, de Liberal Democrats, is vóór belastingverhoging.

Constituency

Het land is verdeeld in 659 kiesdistricten die elk één parlementariër naar Westminster sturen: de kandidaat die vandaag de meeste stemmen krijgt. Hervorming van dit first past the post-systeem is niet aanstaande. Zie: tactisch stemmen.

Downing Street 10

Charmant Londens kruip-door-sluip-door-huisje uit de achttiende eeuw. Vermoedelijke adres van premier Blair in de komende vijf jaar. Hoewel, de buurman van nummer 11, minister van Financiën Gordon Brown, heeft premiersambitie en wil verhuizen. Er zijn plannen om voor de premier een modern kantoor te bouwen en van Number 10 een politiek museum te maken.

Euro

De gemeenschappelijke Europese munt is niet het campagne-onderwerp geworden dat de Tories hadden gehoopt. Blair belooft een referendum, maar zegt niet wanneer. Als dat in de komende vijf jaar is, kan het debat snel opwarmen. Vóór: de LibDems. De anderen: verdeeld.

Foot and Mouth Disease

Mond- en klauwzeer dwong tot uitstel van de verkiezingen tot vandaag. Een van plagen die de afgelopen vier jaar de glans hebben gehaald van Cool Brittannia, de pogingen van New Labour om het land als `merk' opnieuw te lanceren. Evenmin cool: de mislukte Dome, de BSE-nasleep, ontsporende treinen, slechte ziekenhuizen.

Grey Power

De stem van de 55-plussers is maar liefst vier keer zo machtig als die van de jeugd. Niet alleen zijn er twee keer zoveel van, het is ook twee keer zo waarschijnlijk dat ze gaan stemmen. Geen wonder dat alle partijleiders in elke speech pensioenen noemen.

Houses of Parliament

Hier zijn de twee kamers van de volksvertegenwoordiging gehuisvest. In het Lagerhuis, waarvoor vandaag verkiezingen zijn, heeft Labour 419 zetels. De Tories hebben er 161 en de LibDems 47. De parlementariërs klagen dat het centralistische bestuur in Downing Street ze niet serieus neemt. De erfelijke Lords zijn verdwenen uit het Hogerhuis met 695 zetels. Of het verder wordt hervormd tot een gekozen `senaat' is de vraag.

Independent

Bij elke verkiezingen doen partijloze kandidaten mee. De bekendste is Martin Bell, de ex-BBC-verslaggever die altijd een wit pak draagt. In 1997 versloeg hij in Tatton de corrupte Neil Hamilton. Ditmaal neemt hij het in Brentwood op tegen een Tory wiens achterban geïnfiltreerd zou worden door de Pinkstergemeente.

June 7th

Datum van de `vergeten' verkiezingen voor gemeenteraden. Grote vraag: vallen de uitslagen van de locals samen met de landsverkiezingen of `spreiden' kiezers hun stem? Wat weegt zwaarder: belastingen en het ziekenfonds, of een met sluiting bedreigde bibliotheek en de aanleg van een snelweg?

Kennedy, Charles

Relaxte Schot met meer zelfspot dan Hague en Blair samen. Leidt de Liberal Democrats, het `Britse D66'. De oude liberale middenpartij opereert nu links van Labour met voorstellen voor belastingverhoging en een groen beleid. Ziet zichzelf als `de echte oppositie', is volgens de Tories `de schoothond van Blair'. Existentiële vraag: stem je op de LibDems of alleen maar tegen de anderen?

Loonies

Kort voor Monster Raving Loony Party. Eén van de kansloze kluchtpartijen. Wil schoolklassen verkleinen door ,,kinderen dichter op elkaar te laten staan''. Haalde in 1997 landelijk 8.000 stemmen, toch nog ruim de helft meer dan het racistische National Front.

Maggie Thatcher

,,The Mummy returns'', zei de 75-jarige oud-premier over haar steun aan de campagne van William Hague, waar niet alle Tories even blij mee waren. Blair vraagt de Britten om eindelijk een streep te zetten onder de Thatcher-jaren van sociale verdeeldheid, maar hij bewondert haar economische hervormingen.

Noord-Ierland

Hoofdpijnprovincie voor elke Britse regering. Heeft achttien zetels in Westminster. De katholieke ex-IRA-man Gerry Adams komt daar trouwens nooit. Hij weigert trouw te zweren aan de koningin. Als protestantse haviken vandaag winnen, loopt de broze vrede gevaar.

Onderwijs

Speerpunt van Labour in 1997 en ook nu. Openbare scholen kregen meer geld en de lagere presteren gemiddeld beter. Een tweede termijn voor Labour moet ook middelbare scholieren beter leren lezen en rekenen. Labour voert indirect selectie in – decennia taboe – door scholen te dwingen zich te specialiseren.

Peilingen

Opiniepeilers weten precies wie wat waar denkt en waarom. Dreigt het gevaar dat politici te veel luisteren naar de grootste gemene deler? In de Blair-jaren hebben spin doctors Peter Mandelson en Alastair Campbell de presentatie van het beleid tot onderdeel van het beleid gemaakt.

Queen Elizabeth II

De Britse koningin, die in 2003 vijftig jaar regeert, is het hoofd van de regering, ontbindt het parlement en roept het weer bijeen. In verkiezingstijd is ze onzichtbaar. Vanaf morgen zal ze weer gebruik maken van haar `recht geraadpleegd te worden, het recht om aan te moedigen en het recht te waarschuwen'. Hoe ze dat doet is het geheim van Buckingham Palace.

Radicaal

Trefwoord van een tweede New Labour-termijn. Tevens Blairspeak voor behoedzaam. Zijn `radicale' plan voor een verbetering van de gezondheidszorg betekent het optrekken van de uitgaven naar het Europees gemiddelde, per 2007.

Schotland

Bij de nationale verkiezingen geven de Schotten indirect een cijfer aan de eigen regering waarin Labour en LibDems samenwerken. Grootste en gevaarlijkste tegenstander: de Scottish National Party (SNP), die financieel onafhankelijk van Westminster wil worden. De SNP en de Scottish Socialist Party hopen op steun van jonge teleurgestelde Schotten. Een comeback van de Tories lijkt onwaarschijnlijk.

Tactisch stemmen

De vijand van mijn vijand is mijn vriend. Dat denken veel LibDem'ers die vandaag stemmen op een kansrijker Labourkandidaat in hun district. En omgekeerd. Zo gaat hun stem niet verloren in het kiesstelsel van winner takes all. In 1997 kostte de tactische stem de Tories dertig zetels, dit jaar zijn het er zeker tien.

Underground

De semi-privatisering van de Londense metro tot een public-private-partnership blijft na de verkiezingen een politiek kruitvat. De chaos bij de spoorwegen toont aan dat privatisering geen wondermiddel is.

Vrouwen

Van deze verkiezingen raken vrouwen niet opgewonden. Loonverschillen tussen mannen en vrouwen, of de dubbele verantwoordelijkheid van werkende vrouwen kwamen nauwelijks aan de orde. Van de recordaantallen vrouwelijke parlementariërs uit '97, de Blair Babes, stelt een deel zich niet herkiesbaar. Topadvocate Cherie Blair moest de hele campagne werken, Ffion Hague stond wel lief te lachen naast haar man maar zei geen boe of bah.

Wales

Plaid Cymru, de partij die meer onafhankelijkheid voor Wales wil, veroverde bij verkiezingen voor een eigen parlement in 1999 flink terrein op Labour dat er traditioneel de dienst uitmaakt. Dat zet naar verwachting door omdat veel Welshmen teleurgesteld zijn na vier jaar Labour. Zelfs de Conservatieven, weggevaagd in 1997, maken vrijwel zeker een comeback.

Xenofobie

Angst voor vreemdelingen zit er bij het eilandvolk wel in, maar asiel en immigratie hebben de campagnes niet gedomineerd. Vooral omdat de twee grootste partijen allebei beloven streng te zijn voor illegale asielzoekers. In Oldham, waar rassenrellen uitbraken, tikt wel een multiculturele tijdbom.

Yorkshire

Thuisland van Tory-leider Hague. Zal hij aftreden bij verlies of aanblijven tot een euro-referendum? En blijft zijn partij dan rechts en onverkiesbaar, of kruipt ze terug naar het midden met het risico van een breuk over Europa? Daar denkt Hague vandaag thuis in Richmond over na.

Zorg

De gratis openbare gezondheidszorg weerspiegelt het ongezonde dieet en levensstijl van veel Britten, lijkt het. Labour beloofde wachtlijsten aan te pakken en snelle trajecten voor kanker- en hartpatiënten. Sindsdien wordt de rij wel korter, maar duurt het ook langer voor je aan de beurt bent. Wie het geld kan missen kiest een particulier ziekenhuis. Als Blair in de zorg geen succes boekt, kan hij een derde termijn vergeten.