Vermeend onderzoekt heldere cijfers

De stijging van de beloning van topmanagers versnelt. Minister Vermeend stelt een onderzoek in. Maar de cijfers zijn al helder. Is openheid de beste waakhond van de toplui?

Bezorgd maar waakzaam beende minister Vermeend van Sociale Zaken in het NOS Journaal over het Binnenhof. Hij gaat onderzoek laten doen naar de stijging van de beloningen van Nederlandse topmanagers. Als primaire hoeder van overleg tussen vakbonden en werkgevers over redelijke cao-'s moet hij de jaarlijkse ophef over de beloning van de bedrijfstop neutraliseren voordat de gemoederen, net als de economie, oververhit raken.

Is Vermeend van het Binnenhof direct doorgelopen naar het torentje van werkgeversvereniging VNO-NCW? Dan was het beeld, na lezing van nog wat recente krantenknipsels, helder en rijp voor een beleidsgericht A4-tje.

Ja, de beloningen van topmanagers zijn vorig jaar geaccelereerd, zo blijkt uit onderzoek dat VNO-NCW zelf heeft laten uitvoeren. De stijging zit `m bij ondernemingen met een omzet tussen 1 tot 3 miljard gulden (plus 8,8 procent) en groter. De echte top (30 miljard gulden omzet) verdient ook top: meer dan 13 procent extra.

De oorzaak? Hogere winstbonussen, want VNO-NCW laat de immer wisselvallige optiewinsten in het onderzoek buiten beschouwing. Als de werkgevers zelf concluderen dat zij steeds meer verdienen, waarom dan extra onderzoek?

Bladerend door de knipsels vallen wat opmerkelijke optiewinsten op, zoals bij verzekeraar Aegon, Philips en ABN Amro. Typisch oude economie, wie had dat ruim een jaar geleden gedacht toen de internethausse piekte?

In het mapje met wat oudere knipsels staan vier topmanagers van vatenfabriek Van Leer: 20 miljoen inkomsten uit opties na de overname van het bedrijf. Meer dan 70 miljoen voor een topmanager van Endemol. Toenmalig Philips-president Boonstra toucheert 10 miljoen met wat opties. En wat vergeelder papier: een bonus voor 40 topmanagers van ASM Lithography, samen 450 miljoen gulden.

Als voormalig staatssecretaris op Financiën kent Vermeend zijn pappenheimers. Loonmatiging, stijgende winsten, stijgende vennootschapsbelasting en nu stijgende winstbonussen.

Maar wat is er gebeurd met de calvinistische beloningscultuur? Komt door de mondialisering van de economie, zeggen de werkgevers. De Nederlandse topmanagers, en hun keuzeheren de commissarissen, die grotendeels bestaan uit ex-topmanagers, volgen internationale trends. ,,Wij'' zitten nu op Europees niveau, maar Amerikanen betalen beter.

En het ideaal van gelijkmatige inkomensverdeling? Tinbergen vond een verhouding tussen de hoogste en de laagste beloning van vijf okay, maar voorzitter De Waal van de FNV ging onlangs al akkoord met een verhouding van 100. Maar dan wel alles boven 3 miljoen gulden belasten.

Wat zei het kabinet bij de vorige uitbraak van salaris-, bonus en optiewoede (sbo)? Hou loonmatiging vol, sociale partners, en wees verantwoordelijk.

,,Over de omvang van de thans vigerende optieregelingen in het bedrijfsleven spreekt het kabinet geen oordeel uit'', antwoordde minister Zalm (Financiën) bijna een jaar geleden op vragen van SP-Kamerlid Marijnissen. Toen stonden lucratieve opties bij uitgever Reed Elsevier in de schijnwerpers.

Ook Zalm wees daarbij op de internationale context. ,,Terughoudendheid past dan ook ten aanzien van het introduceren van regelgeving die beperkingen stelt aan optieregelingen.''

Zal openheid, zoals het kabinet wil, een eind maken aan hogere loonrondes en optie-incidenten? In de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk is alles openbaar, maar ontstaat ook rumoer, vooral om gouden handdrukken.

Aandeelhouders willen de beste managers en de kosten om wat extra's betalen vallen weg in de afronding als de beurskoers oploopt. De woede komt achteraf, als de topman de verwachtingen beschaamt.

Minister-president Kok, twee jaar geleden:,,De beheersbaarheid van de echte top is altijd erg gering geweest, zelfs in de tijd dat je nog kon spreken van een overzichtelijke nationale economie.''