Overzicht Frank Scheffer: de laatste `pure' filmer

Ivo van Hove, directeur van het Holland Festival, wil graag meer aandacht aan film besteden, hoewel die kunstvorm traditioneel tot het terrein van andere festivals behoort. Moderne klassieke muziek is wel een speerpunt van het Holland Festival, en filmmaker Frank Scheffer (Venlo, 1956) maakte documentaires over door het festival geëerde componisten als Elliott Carter, John Cage, Frank Zappa.

Er zijn meer redenen die een retrospectief van het werk van Scheffer juist nu tot een heel goed idee maken. Het abstracte karakter van Scheffers films, waarin muziek en film als gelijkwaardige elementen worden behandeld, sluit gewone weekvertoningen praktisch uit, waardoor het consistente en imposante oeuvre buiten de geijkte kaders valt. Er wordt weinig over geschreven op de filmpagina's, ook al ontving Scheffer in 1997 de Prijs van de Nederlandse Filmkritiek voor zijn hele werk. Meestal valt Scheffers films een museale presentatie ten deel: eenmalige vertoningen op een festival, in het Filmmuseum en op televisie. Ook een documentairefestival als het IDFA lijkt weinig op te hebben met Scheffer.

Ten tweede is de cirkel min of meer rond met de première op 19 juni in de Stadsschouwburg van Scheffers `docura' A Labyrinth of Time over Elliott Carter, een mengvorm van opera en documentaire. Sinds 1982 heeft Scheffer nagenoeg alle grote moderne componisten van de 20ste eeuw, van Mahler, Schönberg en Stravinsky, tot Stockhausen, Boulez, Berio en Andriessen behandeld, en de ziel van hun muziek gevisualiseerd. Voor zover ze nog in leven waren, verkreeg Scheffer ook toegang tot de componisten, zonder ze te reduceren tot pratende hoofden met een interessante jeugd. In de toekomst wil Scheffer fictiefilms maken en interactieve projecten, en dus is het goed alles tot nu toe op een rijtje te zetten.

In het jaar dat Johan van der Keuken en Frans van de Staak overleden, is Frank Scheffer de belangrijkste actieve `pure' filmmaker in Nederland geworden. Zonder verbaal goed uit te kunnen leggen wat hij doet, creëert Scheffer beeldpoëzie. Hij manipuleert op intuïtieve basis ruimte en tijd, en weigert, om Peter Greenaway te parafraseren, de documentaire over te laten aan de 19de-eeuwse verhalenvertellers.

Frank Scheffer - A Labyrinth of Images. De Balie, Amsterdam (8 t/m 13 juni); Filmmuseum, Amsterdam (14 t/m 27 juni); VPRO, Ned. 3 (10, 17 en 24 juni, steeds 11.00u).